Kościołowi w Polsce przybędzie w tym roku 196 nowych księży, z czego 130 diecezjalnych i 66 zakonnych. To łącznie o 12 duchownych mniej niż rok wcześniej. Nadal rośnie liczba diecezji, w których nie pojawi się żaden nowy prezbiter, choć częściowo powodem jest wydłużenie formacji seminaryjnej. Po raz pierwszy od 14 lat odbyły się natomiast święcenia dla Ordynariatu Polowego.
Jak co roku KAI zebrała informacje o święceniach z różnych źródeł kościelnych: kurii diecezjalnych, od rektorów seminariów duchownych oraz ze stron poszczególnych diecezji, a także z danych Konferencji Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich w Polsce (KWPZM). Co z nich wynika?
Święcenia diecezjalne
Pękła granica 200 święceń – łącznie diecezjalnych i zakonnych. W ubiegłym roku nowo wyświęconych było razem 208. W tym roku przybędzie ich Kościołowi w Polsce jedynie 196, przy czym nie wszyscy zostali jeszcze wyświęceni.
W przypadku nowych księżych diecezjalnych, w tym roku Kościołowi w Polsce przybędzie ich 130 – o 11 mniej niż przed rokiem. Najwięcej – co jest już stałą tendencją – nowych prezbiterów wyświęcono w diecezji tarnowskiej – 14, jednego więcej niż rok temu. Są to jedyne święcenia o liczbie dwucyfrowej. Rok temu 10 lub powyżej nowych księży miały jeszcze dwie diecezje.
Kolejne diecezje z największą liczbą nowych księży to diecezja warszawsko-praska (9) i archidiecezja warszawska (8), gdzie jednak neoprezbiterzy pochodzą z dwóch seminariów: metropolitalnego (3) i “Redemptoris Mater” (5).
Sześciu nowych księży mają archidiecezja katowicka oraz diecezje kielecka i bielsko-żywiecka, pięciu – archidiecezje łódzka i lubelska oraz diecezja pelplińska.
W pozostałych diecezjach liczba nowo wyświęconych księży wyniesie czterech lub mniej. Archidiecezja poznańska zyska 4 nowych księży, archidiecezja wrocławska – 3 w maju, ale jako czwartego trzeba też doliczyć diakona wyświęconego w kwietniu.
W archidiecezji krakowskiej, która tradycyjnie była jedną z najliczniej święcących księży, kolejny rok notowany jest spadek. Dwa lata temu neoprezbiterów było 13, rok temu – 7, a tym roku jedynie czterech.
Jeden nowy ksiądz przybędzie m.in. w archidiecezji gdańskiej, diecezjach bydgoskiej, koszalińsko-kołobrzeskiej, zielonogórsko-gorzowskiej i sandomierskiej. To także przypadek Ogólnopolskiego Seminarium Duchownym dla Starszych Kandydatów do Święceń (tzw. Seminarium 35+) w Łodzi.
Nadal wzrasta liczba diecezji, gdzie nie odbędą się w tym roku święcenia. W ubiegłym roku było to sześć diecezji rzymskokatolickich oraz trzy eparchie greckokatolickie. W tym roku – siedem diecezji rzymskokatolickich oraz ponownie zabraknie nowych duchownych greckokatolickich zwykle święconych w Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Lublinie.
Trzeba tu jednak zaznaczyć, że część diecezji nie zyska w tym roku nowych księży z powodu wprowadzenia reformy wydłużającej formację seminaryjną z sześciu do siedmiu lat o tzw. rok propedeutyczny – wstępny, o charakterze rozeznania swojego powołania ze strony kandydata. Jest to zatem w kilku seminariach tzw. pusty rok, a święcenia odbędą się w 2027 r. Tak jest np. w archidiecezji warmińskiej.
Na tle tych niepokojących dla Kościoła w Polsce danych swoistą “jaskółką” są pierwsze od 14 lat święcenia kapłańskie dla Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego, które odbyły się 30 maja. Dwaj nowi księża po kursie oficerskim rozpoczną posługę wśród żołnierzy i funkcjonariuszy służb mundurowych.
Święcenia zakonne
Oprócz święceń diecezjalnych odbywają się także święcenia w męskich zakonach i zgromadzeniach zakonnych. Zyskają one w tym roku 66 kapłanów. W ubiegłym roku było 67 wyświęconych, dwa lata temu – 83, trzy lata wstecz – 86. Tu także zatem, choć nieznacznie, spada liczba święceń.
Najwięcej nowych prezbiterów zyskają salezjanie – 10, paulini – 6, a pięciu przybędzie u franciszkanów konwentualnych, jezuitów i pallotynów. Po czterech nowych duchownych przybędzie u kapucynów i oblatów. Redemptoryści będą mieli dwóch nowych księży, a tradycyjnie popularni pod względem kandydatów do kapłaństwa dominikanie – w tym roku tylko jednego.
Przez cały rok
Święcenia kapłańskie odbywają się zwykle w okolicy uroczystości Zesłania Ducha Świętego (w tym roku 24 maja), ale w części diecezji uroczystości te organizowane są wcześniej lub później, od jakiegoś czasu już praktycznie w ciągu całego roku, czego przykładem są kwietniowe święcenia kleryka we Wrocławiu czy rozbite na dwa terminy uroczystości w diecezji świdnickiej (23 maja i 27 czerwca) lub archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej (6 czerwca i 26 sierpnia).
Neoprezbiterzy w dniu święceń otrzymują od biskupów dekrety posyłające ich na pierwsze miejsca pracy duszpasterskiej. Zgodnie z przepisami Prawa Kanonicznego, są przydzielani do diecezji, w której przyjęli święcenia i w niej będą posługiwać. Natomiast absolwenci seminariów misyjnych „Redemptoris Mater” w Warszawie i Łodzi po kilku latach posługi w archidiecezji są posyłani do pracy duszpasterskiej na Drodze Neokatechumenalnej za granicą.
Systematyczny spadek
Liczba wyświęcanych księży diecezjalnych w Kościele w Polsce systematycznie spada. W 2024 r. przybyło 235 księży, w 2023 r. – 288. Dekadę wcześniej, w 2013 r. wyświęcono ich 401, rok później – 355, w 2015 r. – 329. W 2016 r. nastąpiła co prawda mała poprawa – do święceń przystąpiło 334 diakonów – ale było ich mniej niż w 2014 r.
– Systematycznie spadająca liczba nowo wyświęconych księży spowodowana jest faktem, że obecnie schodzimy z rekordowego w całej 1060-letniej historii Kościoła w Polsce szczytu powołaniowego. Nigdy w historii nie mieliśmy ponad 40 diecezji, z których niemal każda miała własne seminarium – zazwyczaj potężnych rozmiarów – i to jeszcze seminarium pełne. Tak się zdarzyło tylko raz w historii i obecnie wydaje się, że wracamy do historycznej normalności – wskazuje w rozmowie z KAI, komentując tegoroczne dane, ks. dr Jan Frąckowiak, rektor Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Poznaniu i przewodniczący Konferencji Rektorów Wyższych Seminariów Duchownych Diecezjalnych i Zakonnych.
Jak dodaje, jego zdaniem, przyczyny tego stanu rzeczy są różne. – Wskazałbym choćby: spadek demograficzny, niższy odsetek osób wierzących i praktykujących w społeczeństwie oraz mniejsza umiejętność podejmowania definitywnych decyzji w młodym pokoleniu – wskazuje.
Jakie zmiany wymuszać może obecny trend na funkcjonowaniu kościelnych wspólnot? – Myślę, że jeszcze przez jakiś czas będziemy mieli w Polsce jeszcze całkiem sporo księży. Widzimy, że liczba ta sukcesywnie maleje i dlatego w wielu diecezjach pomału wprowadzane są korekty personalne i administracyjne, polegające przede wszystkim na redukcji liczby księży w parafiach oraz łączeniu mniejszych parafii pod opieką duszpasterską jednej księdza. Z czasem jednak różnica ta będzie coraz bardziej zauważalna i to powodować będzie konieczność przemyślenia całej wizji duszpasterstwa i administracji – podkreśla ks. dr Jan Frąckowiak.
Łączenie seminariów
Z powodu zmniejszania się liczby kandydatów do kapłaństwa w ostatnich latach w kilku diecezjach doszło do połączenia działalności seminariów duchownych. Obecnie w Polsce trzy seminaria mają status międzydiecezjalnych (w Częstochowie studiują klerycy z archidiecezji częstochowskiej i diecezji sosnowieckiej, w Krakowie – z archidiecezji krakowskiej i diecezji bielsko-żywieckiej, a w Opolu – z diecezji opolskiej i gliwickiej).
Spośród 36 seminariów diecezjalnych trzy prowadzą formację również dla innych diecezji, a sześć przeniosło działalność do innych ośrodków: w seminarium w Poznaniu studiują również klerycy z Gniezna, Kalisza i Bydgoszczy, we Wrocławiu – z Legnicy i Świdnicy, a w roku akademickim 2023/24 do alumnów WMSD w Warszawie dołączyli alumni z Łowicza.
