Jan Paweł II
PRZEMÓWIENIE DO REKTORÓW UNIWERSYTETÓW TOWARZYSTWA JEZUSOWEGO
Rzym, 09 listopada 1985 r.
Drodzy Bracia,
Z wielką radością spotykam się dziś z wami, rektorami i odpowiedzialnymi za instytuty szkolnictwa wyższego powierzone Towarzystwu Jezusowemu w różnych krajach świata, oraz towarzyszącymi wam rektorami innych uczelni i przyjmuję was tutaj w Rzymie – w mieście Następcy Piotra – tym bardziej, że istnieje szczególna więź łącząca wasze Towarzystwo ze Stolicą Piotrową.
Do tej radości pragnę dołączyć również szczere podziękowanie całemu waszemu Zakonowi, poczynając od Ojca Generała, za wielkoduszność, z jaką troszczy się o prowadzenie i rozwój licznych ośrodków akademickich, rozproszonych po całym świecie.
1. Nasze dzisiejsze spotkanie przywołuje wspomnienie innego, które miało miejsce 8 sierpnia 1975 roku z moim czcigodnym poprzednikiem, papieżem Pawłem VI. Przemówienie, jakie wówczas skierował on do rektorów i kierowników waszych ośrodków akademickich, miało na celu potwierdzenie i umocnienie apostolskiego wysiłku Towarzystwa w dziedzinie kultury wysokiego szczebla, a w sposób szczególny – na polu uniwersytetów katolickich.
Słowa Pawła VI pozwoliły Towarzystwu Jezusowemu w ostatnich latach jeszcze głębiej i skuteczniej odczuć znaczenie jego szczególnej misji w łonie uniwersytetów katolickich. Można powiedzieć, że to przemówienie umocniło w wielu jezuitach miłość i pasję do tej formy apostolatu, która, choć bardzo delikatna i trudna, pozostaje decydująca dla żywotności Kościoła. Trzeba więc zawsze trwać w tej posłudze – z wytrwałością, odwagą i entuzjazmem – mimo trudności, jakie mogą pojawić się po drodze.
2. Jest oczywiste, że Towarzystwo Jezusowe łączy szczególna więź z kulturą. Jego Założyciel powierzył mu bowiem – obok innych form apostolatu – właśnie troskę o kulturę i o młodzież studencką. Wierne temu powołaniu, Towarzystwo Jezusowe od wieków angażowało się i nadal angażuje w to, by jego uczelnie wyższe nie tylko spełniały istotne zadania w zakresie badań i jakości nauczania, ale przede wszystkim, by były przeniknięte duchem celu, dla którego Zakon został założony: obrony i szerzenia wiary.
Wasze uniwersytety i instytuty wyższe są zatem powołane, by przede wszystkim gwarantować i rozwijać swój katolicki charakter, będąc uczestnikami misyjnej działalności Kościoła. Oto duch, który ożywia i powinien w pierwszym rzędzie ożywiać instytucje uniwersyteckie powierzone Towarzystwu Jezusowemu – jeśli mają one odpowiadać z największą wiernością swojemu powołaniu i charyzmatowi.
3. Historia Kościoła uczy nas, jak trudna bywa ewangelizacja w czasach przemian kulturowych, takich jak nasze. Wiemy dobrze, że instytucje akademickie prowadzone przez jezuitów są dziś głęboko zaangażowane w odważny dialog między wiarą a kulturą. Godne pochwały są wasze wysiłki podejmowane w świetle nauki katolickiej, by rozwiązywać problemy związane z rozwojem społecznym. Nowe odkrycia naukowe często stawiają wierze poważne wyzwania – w dziedzinie doktrynalnej, moralnej i społecznej. Takie wyzwania domagają się dialogu między teologami a uczonymi, który pozwoli jasno określić i zrozumieć powstałe problemy oraz znaleźć dla nich rozwiązania zgodne zarówno z nauką, jak i z wiarą. Uniwersytet katolicki jest dla takiego dialogu miejscem uprzywilejowanym.
4. Dwie rzeczy są zasadnicze, jeśli chce się właściwie prowadzić dialog między wiarą a kulturą. Pierwsza to konieczność wierności słowu Bożemu, jego prawdzie i jego mocy zbawczej dla ludzi wszystkich czasów, jego wewnętrznej zdolności oczyszczania, przemieniania i uszlachetniania. Wierność słowu Bożemu zakłada odważne głoszenie Ewangelii. Jak słusznie przypomina adhortacja apostolska Evangelii nuntiandi, dialog między Ewangelią a kulturą nie może mieć miejsca, jeśli sama Ewangelia nie jest głoszona (por. Paweł VI, Evangelii nuntiandi, 20). Zadaniem uniwersytetów katolickich jest zatem być nieugietymi głosicielami Dobrej Nowiny o zbawieniu. Do nich również można odnieść słowa św. Pawła: „Biada mi, gdybym nie głosił Ewangelii!” (1 Kor 9,16).
W każdym okresie dziejów Kościoła towarzyszyło głosicielom Ewangelii wezwanie do wierności prawdzie objawionej przez Boga w Jego Wcielonym Synu. Warto przywołać w tym kontekście autora chrześcijańskiego z okresu wielkich przemian kulturowych, który próbował prowadzić głęboki dialog między Ewangelią a rozwijającą się kulturą – Klemensa Aleksandryjskiego. Pisał on: „Jest prawda w geometrii, prawda w muzyce, prawda w czystej filozofii… lecz jedyną właściwą Prawdą jest ta, której nauczył nas Syn Boży… Zostaliśmy pouczeni przez Boga i wykształceni przez Jego Syna w Pismach, które są naprawdę święte” (Stromata, I, 20; PG VIII, s. 816). Słowo, które stało się ciałem, jest rzeczywiście wcieleniem całej Prawdy.
Wierność słowu Bożemu oznacza pogłębione studium tej Prawdy, jej medytację i praktykowanie. Oznacza również wierność nauczaniu Kościoła, któremu Chrystus powierzył to Słowo, by było strzeżone w czystości i integralności oraz by było autentycznie interpretowane. Bez tej wierności nie może istnieć żaden skuteczny dialog między wiarą a kulturą.
5. Drugim niezbędnym elementem jest pilna potrzeba filozoficznej refleksji nad prawdą o człowieku. Współcześnie dominuje wizja historycystyczna człowieka i jego dziejów. Taka wizja, relatywizując wartości fundamentalne, prowadzi do nieuzasadnionego wyniesienia wolności ponad prawdę, praktyki ponad teorię, stawania się ponad bycie.
Wnikliwa analiza współczesnych nurtów kulturowych pokazuje, jak bardzo potrzebna jest antropologia filozoficzna, której celem jest pogłębienie tajemnicy człowieka. Taka refleksja metafizyczna nad człowiekiem, tworząc wspólny grunt dla ludzi dobrej woli, ułatwia rozeznanie i właściwe włączenie tego, co w dzisiejszym świecie naprawdę sprzyja rozwojowi człowieka. Pomaga unikać zafałszowań ideologicznych i moralnych. Jest też niezbędna do przygotowania właściwej ewangelizacji kultury.
Wierność Słowu Bożemu i wierność prawdzie o człowieku – oto dwie formy wierności, które pomagają gwarantować, że postęp ludzki będzie uwzględniał tajemnicę Boga. Im głębiej poznajemy tajemnicę człowieka, tym szerzej otwieramy się na tajemnicę transcendencji. A im głębiej wnikamy w tajemnicę Boga, tym pełniej odkrywamy prawdziwą wielkość i godność osoby ludzkiej.
6. Szczególnym zadaniem Towarzystwa Jezusowego jest również troska o młodzież, która kształci się w jego ośrodkach edukacyjnych. Wiadomo powszechnie – i zasługuje to na uznanie – że w instytucjach uniwersyteckich powierzonych jezuitom prowadzi się nauczanie na wysokim poziomie, przygotowujące studentów do odpowiedzialnego wykonywania przyszłych zawodów.
Zgodnie z duchem waszego charyzmatu, instytucje te starają się również, poprzez odpowiednią formację, wprowadzać studentów w głębsze poznanie przesłania chrześcijańskiego. W ten sposób realizują to, o czym mówi Soborowa Deklaracja Gravissimum educationis na temat wychowania chrześcijańskiego młodzieży: „Uniwersytety katolickie powinny przygotowywać studentów tak, aby stawali się ludźmi o rzeczywistym autorytecie naukowym, zdolnymi do pełnienia najważniejszych funkcji w społeczeństwie i bycia świadkami wiary w świecie” (Gravissimum educationis, 10).
7. Z tej okazji, uznając wasze szlachetne wysiłki, pragnę was wezwać, byście zwrócili szczególną uwagę na integralną formację studentów, w której centralne miejsce zajmie solidne wychowanie religijne – teoretyczne i praktyczne. Praktyczne, bo formacja religijna studentów uniwersytetu katolickiego nie może ograniczać się do nauczania teoretycznego; powinna sprawiać, by studenci w trakcie życia akademickiego uczyli się żyć Ewangelią, którą poznają intelektualnie. Dlatego tak ważne jest, by kampus uniwersytetu katolickiego tworzył środowisko sprzyjające zintegrowaniu formacji intelektualnej z praktyką życia. Należy więc coraz bardziej rozwijać duszpasterstwo akademickie, prowadzone przez gorliwych kapłanów, którzy będą towarzyszyć duchowo studentom i wspierać wszelkie inicjatywy pomagające młodym w pogłębianiu wiary i życia chrześcijańskiego – w harmonijnej syntezie wiary i życia.
Podczas wielu spotkań z młodzieżą akademicką na całym świecie sam przekonałem się, jak często właśnie w ich sercach rodzi się pytanie religijne – jako głęboka potrzeba nadania sensu życiu. Trzeba umieć odczytywać to pragnienie i rozumieć, że młodzi oczekują autentycznych przykładów życia chrześcijańskiego. Bardziej niż teorie, pociągają ich przykłady wiary, która naprawdę jest praktykowana.
8. W głębokiej przemianie, jaką przechodzi dzisiejszy świat, spoczywa na was ogromna odpowiedzialność – i jestem pewien, że w pełni zdajecie sobie z tego sprawę. Dlatego zachęcam was, byście z odwagą kontynuowali waszą trudną, ale niezastąpioną misję. Kościół potrzebuje was – waszych uniwersytetów, które łączą naukowy poziom z katolicką tożsamością.
Jak wiecie, Kongregacja ds. Wychowania Katolickiego prowadzi obecnie prace nad przygotowaniem konstytucji apostolskiej o uniwersytetach katolickich, dotyczącej ich nieodzownej misji we współczesnym świecie. Wasze uniwersytety i szkoły wyższe niewątpliwie wniosą do tych prac swój cenny wkład, za co już teraz serdecznie dziękuję. Nikt nie wątpi w potrzebę takiego dokumentu, który odpowiada na głębokie przemiany kulturowe ostatnich lat, a także na pragnienia samej wspólnoty Kościoła, by jego uniwersytety były coraz skuteczniejsze w przekazywaniu człowiekowi treści i dynamizmu myśli katolickiej.
9. Kończąc te rozważania, pragnę odwołać się do waszej chlubnej tradycji kulturowej, która chce was widzieć obecnymi, aktywnymi i twórczymi w dzisiejszym świecie, a zarazem wiernymi – wiernymi duchowi waszego Założyciela, wiernymi Kościołowi i jego Magisterium. Niech wasze uniwersytety będą wrażliwe na znaki czasu, otwarte na różnorodne współczesne potrzeby kulturowe, a jednocześnie związane bratersko z Kościołami lokalnymi, przez ścisłą więź z ich biskupami oraz z duchem Kościoła powszechnego, przez waszą szczerą i wierną jedność ze Stolicą Apostolską.
Z tymi życzeniami udzielam wam, wszystkim profesorom i studentom waszych ośrodków akademickich, specjalnego błogosławieństwa apostolskiego.
Tłumaczenie OKM
Za: www.vatican.va
Copyright © Dykasterium ds. Komunikacji – Libreria Editrice Vaticana
