Paweł VI
LIST DO GENERAŁA ZAKONU KAZNODZIEJSKIEGO DOTYCZĄCY KRYTYCZNEGO WYDANIA DZIEŁ WSZYSTKICH ŚW. TOMASZA Z AKWINU
Watykan, 07 marca 1964 r.
Do naszego drogiego syna Aniceta Fernándeza, OP,
Generała Zakonu Kaznodziejskiego.
Ustanowienie specjalnej komisji do przygotowania krytycznego wydania wszystkich dzieł św. Tomasza z Akwinu, zarządzone przez naszego poprzednika, dobrej pamięci papieża Leona XIII i powierzenie tego dzieła, drogi synu, twojemu znamienitemu Zakonowi, bez wątpienia stanowi jedno z największych zasług jego chwalebnego pontyfikatu. Niezwykle szlachetna i doniosła była przede wszystkim szeroka wizja tej komisji, którą opisał w swoim motu proprio Placere Nobis 18 czerwca 1880 roku:
„Aby wielka mądrość Doktora Anielskiego szeroko się rozpowszechniła, gdyż jest ona najskuteczniejsza w zwalczaniu błędów naszych czasów i najbardziej efektywna w zachowywaniu prawdy” (Acta Leonis P. M., tom II, 1882, s. 1).
Wielkoduszny zamysł naszego poprzednika został w dużej mierze zrealizowany. Dzięki wysiłkowi oraz niestrudzonej pracy komisji leoniańskiej, pod kierownictwem i przy wielkodusznym wsparciu najwyższych władz Zakonu, opublikowano już 16 tomów, zawierających – oprócz komentarzy św. Tomasza do różnych dzieł Arystotelesa – Summa Theologiae z komentarzami kardynała Kajetana oraz Summa contra Gentiles z komentarzami Franciszka Ferrariense. Na szczególną pochwałę zasługuje fakt, że dotychczas opublikowane prace zostały wydane zgodnie z precyzyjnymi normami papieża Leona XIII:
„Drukowane najlepszymi czcionkami i starannie korygowane, przy wykorzystaniu kodeksów o potwierdzonej autorytetem wartości w naszych czasach” (List do kardynała Antonina de Luca, prefekta Świętej Kongregacji Studiów, 15 października 1879; Acta Leonis XIII P. M., tom I, 1881, s. 303).
Pomimo ogromnych wysiłków podjętych przez komisję w celu zrealizowania pragnień Stolicy Apostolskiej, a także ustanowienia dwóch sekcji komisji w Paryżu i Ottawie (Kanada), wciąż pozostaje szerokie pole pracy, zbyt obszerne dla obecnego personelu i dostępnych środków instytutu. Opatrzność Boża zdaje się jednak wskazywać rozwiązanie, o którym, drogi synu, Nas poinformowałeś. Chodzi mianowicie o powołanie przez trzech przełożonych prowincji Zakonu w Stanach Zjednoczonych Ameryki, w odpowiedzi na twoją prośbę, nowej instytucji pod nazwą „Fundacja Świętego Tomasza z Akwinu Ojców Dominikanów ze Stanów Zjednoczonych”. Jej głównym celem będzie, w możliwie najkrótszym czasie, doprowadzenie do ukończenia krytycznego wydania dzieł św. Tomasza, wykorzystując w tym celu fundusze zgromadzone przez tę fundację. Można się więc spodziewać szybkiego postępu w pracach powierzonych dotychczas sekcjom komisji w Rzymie i Paryżu, a także nowej sekcji, która powstanie w Waszyngtonie, D.C.
Istnieją jednak także inne ważne cele, takie jak dodruk wyczerpanych tomów, rozpowszechnienie doktryny tomistycznej poprzez angielskie tłumaczenie krytycznego wydania, a także publikacja pism na jej temat. Ponadto planuje się założenie instytutu, którego misją będzie porównawcze studium myśli św. Tomasza z nowoczesnymi systemami filozoficznymi oraz odkryciami nauk przyrodniczych i antropologicznych, aby móc wyciągać pożyteczne wnioski dla lepszego rozwiązania duchowych i kulturowych problemów naszych czasów.
Wyrażamy naszą serdeczną pochwałę promotorom tego wspaniałego programu, ponieważ – jak mówił nasz poprzednik, papież Pius XI – „w oddawaniu czci Tomaszowi chodzi nie tyle o samą jego osobistą chwałę, ile raczej o autorytet Kościoła nauczającego” (encyklika Studiorum Ducem, A.A.S., tom XV, 1923, s. 234).
Bez wątpienia w dziełach św. Tomasza można znaleźć kompendium uniwersalnych i fundamentalnych prawd, wyrażonych w sposób jasny i najbardziej przekonujący. Z tego powodu jego doktryna stanowi skarb o nieocenionej wartości, nie tylko dla Zakonu, którego jest największym światłem, ale także dla całego Kościoła i wszystkich umysłów spragnionych prawdy. Nie bez powodu okrzyknięto go „człowiekiem wszystkich czasów”. Jego nauka filozoficzna, ukazująca istotę rzeczy realnie istniejących w ich pewnej i niezmiennej prawdzie, nie jest ani średniowieczna, ani właściwa dla jednego narodu – przekracza granice czasu i przestrzeni, pozostając równie ważną dla całej ludzkości naszych czasów.
Jeśli chodzi o jego doktrynę teologiczną, obecną w komentarzach do Starego i Nowego Testamentu, Pseudo-Dionizego, Boecjusza, Piotra Lombarda, w licznych Quaestiones Disputatae, Quodlibeta i Opuscula, a przede wszystkim w obu Summach, to im bardziej zgłębia się tę niezwykłą syntezę, tym większy wzbudza ona podziw. Ukazuje bowiem klarownie zarówno różnicę, jak i harmonię między porządkiem natury a porządkiem łaski, między ludzkim rozumem a boską wiarą – prawdą, którą pierwszy Sobór Watykański uwydatnił i rozpowszechnił w obliczu stale odnawiających się błędów ateistycznego materializmu, panteizmu, racjonalizmu i tradycjonalizmu (por. Konstytucja Dogmatyczna De fide catholica, rozdz. IV). W ten sposób triumf doktryny św. Tomasza i Kościoła wojującego jest najwyższym uwielbieniem samej Bożej Mądrości, jak wyrażają to słowa liturgii: „Źródło Mądrości napełniło św. Tomasza obfitością z wysoka, jak rzekę jasnej nauki; łaskę otrzymaną rozlewa, użyźniając całą świętą Matkę Kościół obfitością swej mądrości” (Responsorium II Nocturnum, święto św. Tomasza z Akwinu).
Z radością przypominamy sobie słowa naszego poprzednika, dobrej pamieci papieża Piusa XII: „Nie ograniczamy rywalizacji w badaniu i szerzeniu prawdy pod przewodnictwem św. Tomasza, lecz jeszcze bardziej ją pobudzamy i czynimy bezpieczniejszą” (Przemówienie do seminarzystów, 24 czerwca 1939 r., A.A.S., tom XXXI, 1939, s. 247).
Jesteśmy zatem przekonani, że szerokie i dokładniejsze poznanie Doktora Powszechnego, którego naukę Kościół uznał za swoją, przyniesie wielkie korzyści sprawie prawdy (por. Encyklika Studiorum Ducem, Acta A. S., tom XV, 1923, s. 314).
Tymczasem z całego serca wyrażamy nasze najlepsze życzenia dla pomyślnego rozwoju „Fundacji Świętego Tomasza z Akwinu Ojców Dominikanów ze Stanów Zjednoczonych”. Zachęcamy naszych czcigodnych braci w biskupstwie z Ameryki Północnej, różne zakony i zgromadzenia zakonne, instytucje katolickie i niekatolickie oraz wszystkich ludzi dobrej woli, aby wielkodusznie odpowiedzieli na wezwanie do zebrania funduszy potrzebnych na prace Fundacji. Ufamy, że naród amerykański, mający wielkie zasługi w rozwoju religijnym i obywatelskim, nie zawaha się dodać tego wspaniałego klejnotu do korony swoich szlachetnych dzieł.
Mamy nadzieję, że z pomocą Bożą dziesięciolecie, w którym żyjemy, oraz zbliżające się siódme stulecie Doktora Anielskiego, przyniosą ukończenie krytycznego wydania jego pism jako hołd wdzięczności dla jego pamięci. Z całego serca udzielamy naszego apostolskiego błogosławieństwa „Fundacji Świętego Tomasza z Akwinu Ojców Dominikanów ze Stanów Zjednoczonych” oraz wszystkim, niezależnie od narodowości, którzy wielkodusznie ją wspierają.
Z Watykanu, 7 marca 1964 roku, w święto św. Tomasza z Akwinu.
PAWEŁ PP VI
Tłumaczenie OKM
Za: www.vatican.va
Copyright © Dykasterium ds. Komunikacji – Libreria Editrice Vaticana
