XII Zjazd Gnieźnieński odbywa się w dniach od 11 do 14 września 2025 roku pod hasłem: „Odwaga Pokoju. Zjazd Gnieźnieński 2025. Chrześcijanie razem dla przyszłości Europy”. W wydarzeniu uczestniczy i wspiera go medialnie redakcja misyjne.pl.
Zjazd Gnieźnieński zgromadził w tym roku ponad 1000 osób. Organizuje go prymas Polski, abp Wojciech Polak, i archidiecezja gnieźnieńska. Na XII Zjazd Gnieźnieński zaproszono gości z całego świata – ze Stanów Zjednoczonych, Ameryki Południowej, z Jerozolimy, Afryki, z Europy – którzy podejmują tematy związane z solidarnością, komunikacją, ekonomią, duchowością, migracją, zmianami ekologicznymi, depolaryzacją konfliktów, konfliktami (w tym tym toczącym się w Ukrainie). Mówcami są praktycy, dzielący się uczestnikami swoim doświadczeniem. Organizatorzy przygotowali około 100 warsztatów dotyczących pokoju, w tym o migrantach i ich integracji, o towarzyszeniu duchowym, o pokoju w czasach AI, czy o obecności osób LGBTQ+ i ich rodzin w Kościele. W czasie wieczorne rozmowo-spotkań uczestnicy dyskutują o pojednaniu polsko-niemieckiem, o liście chrześcijan do chrześcijan w Rosji czy o sile osób skrzywdzonych w Kościele.
Wśród gości XII Zjazdu Gnieźnieńskiego są: Christian Felber – twórca koncepcji ekonomii dla wspólnego dobra, Mario Marazziti – twórca korytarzy humanitarnych, Barry Johnson – autor „mapowania polaryzacji”, Naderev Yeb Sano – mówiący o ekologicznym zaangażowaniu, Hanna Suchocka – mówiąca o nowych horyzontach solidarności, bp Mounir Khairallah z Libanu, który przebaczył zabójcy swojej rodziny czy kard. Pierbattista Pizzaballa, patriarcha Jerozolimy. Uczestniczą w Zjeździe także m.in. kard. Grzegorz Ryś, kard. Fridolin Ambongo Besungu OFMCap, kard. Michael Czerny, abp Stanisław Gądecki, abp Henryk Muszyński, abp Swiatosław Szewczuk, abp Zbigniew Zieliński, bp Artur Ważny, bp Krzysztof Zadarko, bp Radosław Orchowicz.
Justyna Nowicka z misyjne.pl od kilku tygodni obsługiwała social media Zjazdu Gnieźnieńskiego, wspierając w ten sposób promocję tego wydarzenia. Dodatkowo dziennikarka przygotowuje na bieżąco teksty oraz fotorelacje. Związany z misyjne.pl Franciszek Cofta pełnił funkcję rzecznika sali w czasie paneli dyskusyjnych. Redagował i kompletował pytania i głosy, a potem przekazywał je prowadzącym. Natomiast o. Marcin Wrzos OMI jest w komitecie redakcyjnym przygotowującym przesłanie zjazdu.
Tematyka spotkań
Bazylika Prymasowska w Gnieźnie w dniu rozpoczęcia XII Zjazdu Gnieźnieńskiego stała się miejscem głębokiego duchowego spotkania. Uroczysta modlitwa ekumeniczna o pokój zgromadziła liderów różnych Kościołów chrześcijańskich, wiernych oraz gości z całego świata. Nabożeństwu przewodniczył abp Wojciech Polak, prymas Polski i metropolita gnieźnieński. Pierwszego dnia zabrzmiały także utwory Jana Kochanowskiego w muzycznej adaptacji Filipa Wiki. W koncercie wystąpił kompozytor wraz z zespołem Monodia Polska, prowadzonym przez Adama Struga. Do wspólnego śpiewu zaproszeni zostali uczestnicy.
Porannym gościem drugiego dnia Zjazdu Gnieźnieńskiego był Christian Felber, austriacki autor koncepcji „Ekonomii dla wspólnego dobra”. Jego zdaniem nie musimy już dziś być niewolnikami stworzonej przez Margaret Thatcher koncepcji, wedle której można wybierać jedynie między kapitalizmem i socjalizmem. Felber nazwał to fałszywą dychotomią lub pozornym wyborem i wskazał, że choć kapitalizm nie jest z gruntu zły, to jednak musi być oparty na działaniu dla dobra wspólnego.
Po południu z uczestnikami Zjazdu spotkał się Naderev „Yeb” Saño, filipiński działacz na rzecz klimatu zaangażowany w Ruch Laudato Sì Movement, który wspiera globalne działania chrześcijan na rzecz ochrony stworzenia inspirowane ekologiczną encykliką papieża Franciszka. Wyjaśnił, że kryzys klimatyczny i ekologiczny jest ściśle związany z kryzysem politycznym, społecznym, gospodarczym i duchowym. Jego zdaniem troska o stworzenie musi iść w parze z troską o ludzi, zwłaszcza tych najuboższych.
Gościem porannego wykładu w trzecim dniu Zjazdu Gnieźnieńskiego był Barry Johnson, amerykański konsultant, który od wielu lat prowadzi szkolenia w zakresie tzw. polarity thinking (myślenia w kategoriach polaryzacji). Owa koncepcja pomaga rozwiązywać problemy pozornie nierozwiązywalne, czyli takie, które nie mają jednego, trwałego rozwiązania.
W trakcie debaty „Pokój dla Ukrainy” prowadzący ją red. Krzysztof Tomasik (KAI) przypomniał, że wojna w Ukrainie trwa już od 187 tygodni. Ojciec prof. Georgij Kowalenko – duchowny Prawosławnego Kościoła Ukrainy i rektor Otwartego Uniwersytetu św. Sofii Mądrości w Kijowie – podkreślił, że Ukraina walczy nie tylko o fizyczne przetrwanie, ale też o duchową tożsamość i swoje miejsce w Europie. Prof. Paweł Kowal zwrócił uwagę, że obecny konflikt rozgrywa się w całkowicie nowych warunkach geopolitycznych. Prof. Aleksandra Hnatiuk z Akademii Kijowsko-Mohylańskiej zaapelowała, by hasło „Pokój dla Ukrainy” rozumieć szerzej. Tak naprawdę bowiem chodzi o pokój dla całej Europy, w tym także dla Polski. Zastrzegła, że odwaga pokoju nie jest odwagą kapitulacji. Medioznawca prof. Marek Melnyk skupił się na problemie rosyjskiej dezinformacji, zwłaszcza w obszarze religijnym. Opisał m.in. praktyki fetyszyzacji ikon i krzyży umieszczanych na rosyjskich czołgach i helikopterach, co jest degradacją symboli wiary do amuletów chroniących przed śmiercią.
Podczas swojego wystąpienia diakon Marcin Gajda zaprosił uczestników do głębokiej refleksji nad duchowymi źródłami pokoju. Podkreślił, że pokój jest rzeczywistością niezależną od zewnętrznych okoliczności i „zależy wyłącznie od ciebie”. – Pokój jest zawsze dostępny. Wokół może trwać wojna, ale ty możesz być człowiekiem pokoju – zaznaczył.
Trzeci dzień Zjazdu upłynął także pod znakiem warsztatów tematycznych. Jeden z nich, prowadzony przez Krzysztofa Stanowskiego (odpowiedzialnego w lubelskim ratuszu za współpracę międzynarodową) był poświęcony wyzwaniom i szansom związanym z budowaniem strategicznego partnerstwa Polski i Ukrainy w duchu chrześcijańskiego wezwania do solidarności.
Historia Zjazdów
Pierwszy, historyczny Zjazd Gnieźnieński, odbył się w roku 1000 i był w istocie synodem kościelnym zorganizowanym przy okazji pielgrzymki cesarza Ottona III do grobu św. Wojciecha. Wraz z władcą do Gniezna przybyli wysłannicy papiescy m.in. kard. Robert i Radzym Gaudenty, brat przyrodni św. Wojciecha, pierwszy pasterz utworzonej nieco wcześniej i ogłoszonej podczas zjazdu archidiecezji i metropolii gnieźnieńskiej z trzema podległymi biskupstwami w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Pielgrzymka cesarza miała jednak szerszy cel. Chciał zacieśnienia relacji z młodym państwem polskim, które w myśl jego koncepcji cesarstwa uniwersalistycznego miało stanowić ważną część odnowionej chrześcijańskiej Europy obok Niemiec, Włoch, Francji i Węgier. Realizację tej idei przerwała przedwczesna śmierć cesarza w 1002 roku (miał zaledwie 22 lata), wraz z którą zakończyły się również przyjazne stosunki polsko-niemieckie.
Do idei zjednoczeniowej Ottona III powrócił po niemal tysiącu latach papież Jan Paweł II, który w 1997 roku w Gnieźnie mówił, że „nie będzie jedności Europy dopóki nie będzie ona wspólnotą ducha”. Razem z rzeszą pielgrzymów słów tych słuchali prezydenci siedmiu państw europejskich: Polski – Aleksander Kwaśniewski, Czech – Vaclav Havel, Niemiec – Roman Herzog, Węgier – Arpad Göncz, Słowacji – Michal Kovacz, Litwy – Algirdas Brazauskas i Ukrainy – Leonid Kuczma. Ich spotkanie w Gnieźnie w obecności papieża nazwano później II Zjazdem Gnieźnieńskim.
III Zjazd Gnieźnieński odbył się w tysięczną rocznicę historycznej pielgrzymki Ottona III, z okazji Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa w roku 2000. Do Gniezna przyjechało pięciu prezydentów: Litwy – Valdas Adamkus, Niemiec – Johannes Rau, Słowacji – Rudolf Schuster, Węgier – Arpad Göncz i Polski – Aleksander Kwaśniewski. Legat papieski kard. Angelo Sodano mówił wówczas, że nowy, wspólny dom europejski, jeżeli ma być trwały, potrzebuje solidnego fundamentu, a fundamentem tym – który dawał oparcie Europie i światu w ciągu minionych dwóch tysięcy lat – jest Jezus Chrystus i Jego Ewangelia. Szczególnym momentem spotkania było nabożeństwo ekumeniczne, podczas którego przedstawiciele trzech tradycji chrześcijańskich w Polsce – prymas Polski kard. Józef Glemp, zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego abp Sawa oraz biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburgskiego Jan Szarek – przeprosili w imieniu swoich wspólnot wyznaniowych za zniekształcanie sumienia, obojętność na cierpienie i egoizm oraz pychę i poniżanie innych.
Trzy lata później, w marcu 2003 roku, kiedy starania Polski o akcesję do Unii Europejskiej wchodziły w ostatnią fazę, u grobu św. Wojciecha odbył się IV Zjazd Gnieźnieński, który stawiał pytanie o to, dokąd zmierza Europa i czy obecność Polski w strukturach UE to szansa czy zagrożenie dla ewangelizacji. Zjazd zorganizowano w formule, która odtąd stanowiła ramy dla każdego następnego. Z inicjatywy ówczesnego arcybiskupa gnieźnieńskiego Henryka Muszyńskiego i powstałego wtedy Forum św. Wojciecha do dyskusji zaproszono ludzi Kościoła, polityki, kultury, mediów. Zjazd ten jako pierwszy zaowocował przesłaniem do Europejczyków, w którym zaapelowano m.in. o dodanie do preambuły Konstytucji Europejskiej zapisu przypominającego o religijnym dziedzictwie Europy. Podkreślono, że historia i kultura Europy są nierozerwalnie związane z tradycją chrześcijańską, a jej dziedzictwo nie może zostać pominięte w przyszłych aktach politycznych i prawnych UE. Wezwano także do zagwarantowania w tychże aktach poszanowania życia od narodzin do naturalnej śmierci.
Kolejne zjazdy V i VI odbyły się w 2004 i 2005 roku, mając w tematach duchowość i dialog („Europa ducha” i „Europa dialogu”).
W 2007 roku podczas VII Zjazdu Gnieźnieńskiego odbywającego się pod hasłem „Człowiek drogą Europy”, zastanawiano się nad tym, w jakich sferach człowieczeństwo – najgłębiej rozumiane – jest zagrożone. Pytano o dialog międzyreligijny, miejsce i rolę kobiet w Kościele i w Europie, nowe badania i eksperymenty w dziedzinie bioetyki. Zjazdy miały już wówczas wyraźny rys międzynarodowy i ekumeniczny. W 2007 roku w nabożeństwie „Droga światła ze Zmartwychwstałym” ulicami Gniezna przeszli razem wierni i duchowni jedenastu Kościołów chrześcijańskich.
Podobnie było w 2010 roku podczas VIII Zjazdu Gnieźnieńskiego odbywającego się pod hasłem „Rodzina nadzieją Europy”, kiedy w Ekumenicznej Drodze Życia wzięli udział przedstawiciele dziesięciu Kościołów chrześcijańskich.
Kolejny, jubileuszowy X Zjazd Gnieźnieński – w 2016 roku, również miał nowego gospodarza – abp. Wojciecha Polaka. Inspiracją do jego zorganizowania była przypadająca wtedy 1050. rocznica chrztu Polski, a jego tematem była „Europa nowych początków. Wyzwalająca moc chrześcijaństwa”. Temat ów sugerował potrzebę głębokiej odnowy Starego Kontynentu na bazie duchowych fundamentów. Trwała już wówczas wojna rosyjsko-ukraińska, dlatego nie zabrakło tematu pojednania polsko-ukraińsko-rosyjskiego, który podjął obecny w Gnieźnie zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego abp Światosław Szewczuk.
XI Zjazd Gnieźnieński zorganizowano w 2018 roku pod hasłem „Europa ludzi wolnych, inspirująca moc chrześcijaństwa”. Kongres odbył się w ramach obchodów jubileuszowych 100-lecia niepodległości Polski i jak poprzednie miał charakter ekumeniczny i międzynarodowy. Zgromadził chrześcijan różnych wyznań, liderów stowarzyszeń, wspólnot i środowisk kościelnych, polityków, duchownych i ludzi nauki, którzy podjęli refleksję nad wolnością i źródłami nadziei dla Polski i Europy. W przesłaniu końcowym uczestnicy zaapelowali o pielęgnowanie chrześcijańskiej postawy przebaczenia, miłosierdzia i poświęcenia.
