25 września 2026 r. w Gminnym Ośrodku Kultury i Sportu w Iłowie-Osadzie odbyło się spotkanie „Milczenie Lasu – Głos Pamięci”, poświęcone 85. rocznicy zbrodni dokonanych przez niemieckiego okupanta w Lesie Białuckim. Jednym z głównych tematów wydarzenia była historia siedmiu pasjonistów z klasztoru w Przasnyszu, więzionych w KL Soldau, których męczeństwo związane jest z tym miejscem.
Już słowa rozpoczynające spotkanie wskazywały na jego najważniejszy motyw – pamięć o tych, których śmierć miała pozostać bezimienna i zapomniana. Przypomniano, że Las Białucki przez dziesięciolecia skrywał ślady dokonanych tam zbrodni, a działania podejmowane przez sprawców miały służyć nie tylko zabiciu ludzi, lecz również zatarciu śladów ich istnienia. „Choć las milczał, pamięć nie zamilkła” – podkreślono na początku uroczystości, wskazując, że zadaniem kolejnych pokoleń jest przywracanie ofiarom imion, historii i należnego miejsca w zbiorowej pamięci.
Wśród przybyłych gości znaleźli się m.in. pasjoniści z przełożonym prowincjalnym o. Łukaszem Andrzejewskim CP, przedstawiciele władz samorządowych, instytucji kultury, środowisk historycznych i społecznych, a także rodziny byłych więźniów i ofiar KL Soldau. Obecna była również Joanna Glezman, pełnomocnik Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi, oraz wójt gminy Iłowo-Osada Sebastian Cichocki.
W swoim wystąpieniu wójt zwrócił uwagę na prowadzone w ostatnim czasie w Lesie Białuckim prace archeologiczne i poszukiwania związane ze zbrodniami dokonanymi w tym miejscu. Mówił o odnajdywanych szczątkach oraz należących do ofiar przedmiotach codziennego użytku, które po wielu dziesięcioleciach ponownie stają się świadectwem losu konkretnych ludzi. Przypomniał również wieloletnie działania samorządu podejmowane na rzecz odnowienia i właściwego oznaczenia miejsca pamięci w Lesie Białuckim oraz plany jego dalszego zagospodarowania.
Joanna Glezman, występując w imieniu samorządu województwa warmińsko-mazurskiego, podkreślała natomiast znaczenie spotkań, dzięki którym wiedza o tragicznych wydarzeniach II wojny światowej może być przekazywana kolejnym pokoleniom. Zwróciła uwagę, że pamięć o ofiarach obu totalitaryzmów nie może ograniczać się jedynie do rocznicowych uroczystości, ale powinna prowadzić także do refleksji nad współczesnością, przeciwdziałaniem nienawiści i budowaniem wspólnoty.
Poniżej publikujemy zapis całego spotkania „Milczenie Lasu – Głos Pamięci”:
WYSTAWA O MĘCZENNIKACH PRZASNYSKICH
Jednym z najważniejszych punktów spotkania było otwarcie wystawy „W Białuckim Lesie nowe wyrosły drzewa. Pasjoniści – Męczennicy z KL Soldau”. Jej założenia przedstawił Andrzej Rutecki ze Stowarzyszenia „Pamięć i Tożsamość”.
Ekspozycja składa się z dziesięciu plansz. Przedstawiają one krótko historię obecności pasjonistów w Przasnyszu, dzieje niemieckiego obozu KL Soldau, wydarzenia związane z Lasem Białuckim, a przede wszystkim sylwetki siedmiu zakonników: o. Sylwiusza Pajewskiego, o. Józefa Rosińskiego, o. Czesława Załogi, o. Wawrzyńca Bugaja, br. Leonarda Kuskowskiego, br. Antoniego Glinki i br. Tadeusza Siwowskiego.
Pasjonistów aresztowano 2 kwietnia 1941 r. i osadzono w KL Soldau w Działdowie. Brat Antoni Glinka został brutalnie pobity i zmarł na terenie obozu pod koniec lipca. Pozostali współbracia zostali najprawdopodobniej wywiezieni i zamordowani 5 sierpnia 1941 r. w Lesie Białuckim. Wiedza o ich ostatnich tygodniach życia pochodzi m.in. z zachowanych dokumentów Gestapo, korespondencji zakonnej, grypsów wysyłanych z obozu oraz kroniki sióstr klarysek kapucynek, które były więzione w Działdowie w tym samym czasie.
Jak zaznaczano podczas prezentacji, wystawa ma nie tylko dokumentować przeszłość, lecz również docierać do młodszych odbiorców. Jej twórcy chcą, aby była prezentowana w szkołach i innych instytucjach na terenie powiatu działdowskiego, północnego Mazowsza i wszędzie tam, gdzie może służyć edukacji historycznej.
Symbolicznego otwarcia ekspozycji dokonali o. Łukasz Andrzejewski CP, wójt Sebastian Cichocki oraz Joanna Glezman.
