Odpowiedzialność przełożonych zakonnych za formację, rozwój osobisty współbraci oraz rozpoznawanie i rozwiązywanie sytuacji kryzysowych była głównym tematem 157. Zebrania Plenarnego Konferencji Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich w Polsce, które zakończyło się 14 października w Warszawie. – Chodzi o to, żeby osoby, za które odpowiadają przełożeni, miały właściwe warunki do rozwoju, a w momentach kryzysu otrzymywały adekwatne wsparcie – powiedział KAI o. Kazimierz Malinowski OFMConv, sekretarz generalny konferencji.
Zasadniczą część dwudniowych obrad poświęcono warsztatom, które mają pomóc przełożonym w wyborze właściwych metod i środków stałej formacji zakonników, która obejmuje zarówno troskę o rozwój osobowości i talentów poszczególnych współbraci, jak i umiejętność rozeznawania ich potrzeb oraz zapewnienia im odpowiedniego wsparcia.
W rozmowie z KAI o. Kazimierz Malinowski OFMConv, sekretarz generalny Konferencji Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich w Polsce powiedział, że szczególne znaczenie ma to w sytuacjach kryzysowych, które coraz częściej dotykają duchownych, zarówno zakonnych, jak i diecezjalnych. Przełożeni powinni posiadać umiejętność rozpoznawania problemów oraz zapewnić osobom doświadczającym trudności adekwatną pomoc, a w razie potrzeby także zdecydowanie reagować, aby powstrzymać rozwój niepożądanych zjawisk.
Podczas zebrania korzystano z pomocy zespołu związanego z Komisją Konferencji Episkopatu Polski ds. Duchowieństwa, który przygotowuje dwa dokumenty: „Dyrektorium o formacji stałej prezbiterów w Polsce” oraz poradnik zawierający bardziej szczegółowe wskazówki dotyczące postępowania w sytuacjach kryzysowych.
Innym ważnym tematem było upamiętnienie 80. rocznicy aktu zawierzenia Polski Niepokalanemu Sercu Maryi, podjętego przez kard. Augusta Hlonda SDB. W związku z tą rocznicą uczestnicy zebrania skierowali list do zakonników, przypominając o zobowiązaniach podjętych przez ich poprzedników w 1946 r. Sami jako pierwsi odnowili ten akt na zakończenie Eucharystii w dniu 13 października i zwrócili się do wspólnot zakonnych, aby dokonały tego w dniu 8 grudnia w uroczystość Niepokalanego Poczęcia NMP.
Jak wyjaśnił o. Malinowski, w wydarzeniu sprzed 80 lat chodziło o oddanie narodu pod opiekę Niepokalanego Serca Maryi. Inicjatywa kard. Hlonda, salezjanina i założyciela Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej, była związana z ideą poświęcenia Niepokalanemu Sercu Maryi świata i poszczególnych narodów. Uczynił to papież Pius XII w 1942 r. W Polsce dopiero po wojnie zaistniały warunki do dokonania tego Aktu.
W ramach przygotowań do tego wydarzenia, które miało miejsce na Jasnej Górze 8 września 1946 r., a uczestniczyło w nim ponad milion wiernych, zakonnicy złożyli 19 sierpnia swoje zobowiązania związane z powierzeniem się Niepokalanemu Sercu Maryi.
– Chcieliśmy przypomnieć zakonnikom te zobowiązania, które nasi poprzednicy 80 lat temu przyjęli. Język tych deklaracji może być już dla nas nieco archaiczny, ale niosą one bardzo ważne przesłanie dotyczące naszej odpowiedzialności za świat, za zbawienie grzeszników i świadectwo, które dajemy – powiedział rozmówca KAI. Dodał, że inicjatywa upamiętnienia rocznicy była związana z prośbą Sekretariatu Fatimskiego w Zakopanem.
Drugiego dnia przełożeni zakonni uczestniczyli w Mszy św. kaplicy Sekretariatu Konferencji Episkopatu Polski. W homilii abp Adrian Galbas SAC podkreślił, że współczesne sprawowanie władzy zakonnej jest szczególnie wymagające ze względu na panujący dziś kryzys autorytetu urzędowego oraz zmieniające się rozumienie posłuszeństwa. Argumentował, że nie wystarczy już pełniona funkcja – autorytet buduje się przede wszystkim tym, jakim człowiekiem jest przełożony. Posłuszeństwo zakonne nie powinno zaś wynikać ze strachu, ale z wiary i zaufania, że decyzję przełożonego można przyjąć jako drogę prowadzącą do Boga.
Metropolita warszawski wymienił pięć charyzmatów dobrego przełożonego zgromadzenia zakonnego. Pierwszym jest charyzmat ojca, oznaczający osobistą odpowiedzialność za współbraci, troskę o każdego z nich, także tych przeżywających kryzysy, oraz odwagę prowadzenia wspólnoty.
Charyzmat proroka polega z kolei na rozeznawaniu, czego Bóg oczekuje od przełożonego i jego wspólnoty w konkretnym czasie. Wierność charyzmatowi założyciela nie oznacza pielęgnowania przeszłości, ale szukanie odpowiedzi na pytanie, co założyciel zrobiłby dzisiaj.
Mówiąc o charyzmacie wychowawcy, abp Galbas zwrócił uwagę na konieczność stawiania jasnych granic i nazywania dobra oraz zła. Przełożony nie powinien kierować się sympatiami ani zabiegać o akceptację za wszelką cenę, ale mieć odwagę powiedzieć „nie” temu, co niewłaściwe.
Charyzmat misjonarza oznacza gotowość do podejmowania inicjatywy i wychodzenia naprzeciw problemom, zanim przerodzą się w poważne kryzysy. Przełożony musi interesować się sytuacją współbraci i podejmować działania, a nie czekać, aż trudności staną się publicznym skandalem.
Ostatnim jest charyzmat gospodarza, który wiąże się z odpowiedzialnością za sprawy materialne, ale także z rozsądnym gospodarowaniem siłami i środkami wspólnoty. Czasem wymaga to rezygnacji z niektórych dzieł, aby zachować zasoby dla tych, które najpełniej realizują charyzmat zgromadzenia.
Na zakończenie abp Galbas powiedział, że przełożony zakonny powinien pozwalać się prowadzić Duchowi Świętemu, czerpać ze słowa Bożego oraz łączyć głoszone wartości z własnym postępowaniem.
Najbliższe, zaplanowane na 12–13 maja 2027 r., zebranie przełożonych zakonów męskich będzie poświęcone obecności tych wspólnot w świecie wirtualnym, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości i wyzwań związanych ze sztuczną inteligencją.
Jak podkreślił o. Malinowski, nowe technologie wymagają zarówno refleksji teologicznej, jak i praktycznego rozeznania. Istotne jest przede wszystkim znalezienie sposobów wykorzystania dostępnych narzędzi do ewangelizacji, z uwzględnieniem potrzeb odbiorców z różnych pokoleń.
– Możemy te narzędzia wykorzystać po to, by ludziom, którzy są głęboko zagubieni w świecie wirtualnym, zanieść też Ewangelię – zaznaczył. Zwrócił uwagę, że przekaz chrześcijański jest obecny w przestrzeni internetowej, ale nie zawsze w sposób wystarczająco czytelny i wyrazisty.
Podczas planowanego spotkania zaproszeni eksperci mają pomóc przełożonym określić, jakie narzędzia i kierunki działania najlepiej wykorzystać, m.in. przy kształtowaniu obecności prowincji i zgromadzeń zakonnych w internecie.
Na zakończenie zebrania uczestnicy zdecydowali o skierowaniu dziś do papieża Leona XIV listu wyrażającego solidarność i zapewniającego o modlitwie w związku z jego chorobą i operacją.
