„Kto chce pójść za Mną, niech weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje!” – hasło towarzyszy jasnogórskiej trasie „Via Crucis”, proponowanej pielgrzymom szczególnie w czasie Wielkiego Postu. Trasę przygotowali przewodnicy Jasnogórskiego Centrum Informacji, zachęcając do przejścia drogą ukazującą różne przedstawienia Męki Pańskiej na terenie sanktuarium. Propozycja obejmuje zarówno stacje na Wałach, jak i dzieła sztuki znajdujące się w kaplicach Jasnej Góry.
Przewodnicy Jasnogórskie Centrum Informacji zapraszają pielgrzymów na specjalną trasę „Via Crucis”, którą można poznawać przez cały rok, a w okresie Wielkiego Postu ma ona szczególny wymiar. Przybywający na Jasna Góra mogą przejść kolejne stacje drogi krzyżowej na Wałach, zobaczyć obrazy ukazujące osiemnaście spotkań z Chrystusem cierpiącym i zmartwychwstałym autorstwa Jerzy Duda-Gracz, a także obejrzeć jedne z najstarszych przedstawień Męki Pańskiej w Kaplicy Matki Bożej oraz współczesne wizerunki ofiarowane przez pielgrzymów z Węgier. „Kto chce pójść za Mną, niech weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje!” – to wezwanie towarzyszy proponowanej trasie.
„Via Crucis” jest jedną z kilku tras tematycznych przygotowanych dla pielgrzymów. Wśród innych propozycji znajdują się m.in. trasa „Fortalitium Marianum”, ukazująca charakter twierdzy, oraz trasa standardowa obejmująca najważniejsze miejsca sanktuarium.
Jedną z najbardziej znanych dróg krzyżowych na Jasnej Górze jest ta umieszczona na Wałach. Została zaprojektowana i wzniesiona około 1900 roku, jeszcze w okresie zaborów. Ówczesny przeor o. Euzebiusz Rejman pragnął, aby wierni mogli w skupieniu odprawiać to nabożeństwo. Fundatorami pierwszej stacji byli pątnicy Warszawskiej Pieszej Pielgrzymki, a z czasem cała droga krzyżowa stała się wotum pielgrzymów przybywających do sanktuarium. Figury z brązu wykonał Pius Weloński, a granitowe cokoły zaprojektował Stefan Szyller. Pierwsza stacja powstała w 1901 roku, ostatnia w 1912. Artyści określali ją jako jedną z najpiękniejszych i największych dróg krzyżowych.
Przewodnicy wyjaśniają podczas oprowadzania, jak powstawały poszczególne stacje, dlaczego umieszczono je na Wałach oraz w jaki sposób w ich realizację zaangażowany był m.in. Henryk Sienkiewicz.
Nad Kaplicą Matki Bożej znajduje się tzw. „Golgota Jasnogórska”, cykl osiemnastu obrazów autorstwa Jerzego Dudy-Gracza, powstałych w latach 2000–2001. Artysta wielokrotnie powracał do poszczególnych scen, aby centralną postacią był Chrystus. Obrazy nawiązują również do historii Polski i ukazują cierpienia narodu. W stacjach obecne są wizerunki polskich świętych i błogosławionych, a także Ikona Matki Bożej Częstochowskiej. Wyjątkowość cyklu podkreśla liczba osiemnastu stacji, obejmujących także sceny Zmartwychwstania, spotkania z niewiernym Tomaszem, rozesłania apostołów oraz Wniebowstąpienia. Dzieło stanowi wotum artysty i jego rodziny dla sanktuarium.
Najstarsza droga krzyżowa na Jasnej Górze znajduje się w trzeciej części Kaplicy Matki Bożej. Obrazy pochodzą z XVIII wieku i reprezentują styl barokowy. Przez wiele lat były zakryte warstwami malarskimi. Obecnie pielgrzymi mogą kontemplować te stacje szczególnie w każdy piątek Wielkiego Postu podczas nabożeństwa drogi krzyżowej.
W Kaplicy św. Jana Pawła II znajdują się natomiast współczesne przedstawienia drogi krzyżowej, będące wotum pielgrzymów z Węgier. Figury, będące miniaturą tych z jasnogórskich Wałów, wykonał węgierski rzeźbiarz Varga Gabor. Przedstawiają mękę i śmierć Chrystusa, a także postać Jan Paweł II pomagającego dźwigać krzyż. Kaplica została otwarta i poświęcona 22 października 2021 r.
Przewodnicy życzą pielgrzymom, aby jasnogórskie drogi krzyżowe pomagały odnaleźć w cierpieniu Chrystusa sens własnych doświadczeń, a w Jego zmartwychwstaniu – nadzieję. Jasnogórskie Centrum Informacji mieści się na dziedzińcu obok wejścia do Bazyliki i w okresie zimowym jest otwarte do końca lutego w godz. 8.00-16.00.
