Luty 2026 r. to ważny czas w historii polskiego duszpasterstwa poza granicami Polski. To właśnie 17 lutego 1836 r. uważa się za symboliczny moment powstania najstarszej na świecie Polskiej Misji Katolickiej we Francji. Mija zatem 190 lat dziejów instytucji, której pomysłodawcą i inicjatorem był wieszcz narodowy Adam Mickiewicz, a dla której rozwoju znaczące zasługi mieli również Zmartwychwstańcy.
Mickiewicz postanowił powołać do życia zgromadzenie zakonne, które objęłoby opieką duchową Polaków na ziemi francuskiej, licznie przybyłych nad Sekwanę szczególnie w ramach Wielkiej Emigracji po upadku Powstania Listopadowego. Jako bezpośredniego twórcę zgromadzenia wskazał Bogdana Jańskiego.
„Był niewątpliwie człowiekiem swoich czasów, czerpał z najnowszych prądów, jakie niosła myśl europejska i przy tym był wrażliwy na krzywdę, ale zarazem chciał się życiem cieszyć” – pisze o Jańskim Jerzy Klechta w książce „Najstarsza w świecie. Polska Misja Katolicka we Francji 1836-2006” (Paryż 2006). Mickiewicza i Jańskiego łączyła przyjaźń. Dzięki poecie, jak pisze J. Klechta, Bogdan Jański „z materialisty, który odrzucił Boga, stanie się pokutnikiem, potem świeckim apostołem”.
Bogdan Jański – od materialisty do apostoła
Jański to bardzo ważna postać w historii Zmartwychwstańców, ale też PMK we Francji. Po swoim nawróceniu na początku lat 30. XIX w. stał się gorliwym chrześcijaninem niezwykle zaangażowanym na rzecz Polaków we Francji. Należał do Braci Zjednoczonych – powstałego 19 grudnia 1834 r. stowarzyszenia polskich katolików świeckich, które współtworzył. W 1835 r. założył Bractwo Służby Narodowej.
W służbie rodakom
W połowie lutego 1836 r. Jański wynajął dom w ogrodzie przy ul. Notre-Dame des Champe 11. Młode Bractwo potrzebowało miejsca do wspólnego przebywania oraz modlitwy i rozważania Pisma Świętego. Otwarcie tzw. Domu (lub Domku) Jańskiego – bo pod taką nazwą to miejsce przeszło do historii – stało się zalążkiem Zgromadzenia Zmartwychwstańców i Polskiej Misji Katolickiej. Było to 17 lutego 1836 r., w Środę Popielcową. Z kolei 21 lutego w paryskim kościele Saint-Sulpice Jański wraz z towarzyszami uczestniczyli w Mszy św. Został przełożonym Bractwa, tzw. Bratem Starszym. Członkowie wspólnoty gromadzili się też w innych kościołach.
W pewnym momencie ówczesny arcybiskup Paryża Hiacynt-Ludwik de Quelen zezwolił wspólnocie Domu Jańskiego na otoczenie opieką duchową wszystkich Polaków Paryża. Co więcej, Jański nawiązał też kontakty z Watykanem, aby utorować drogę dla studiów teologicznych członków wspólnoty.
Bogdan Jański doprowadził też do powstania czterech placówek filialnych Domu na terenie Francji. Zamieszkiwało je, pracowało, studiowało i modliło się w nich ponad 30 emigrantów. „Sam Jański starał się żyć jak najbardziej bogobojnie, by stanowić przykład dla współbraci. Z tego też względu od roku 1836 uczestniczył w codziennej Mszy św., odbywał cotygodniową spowiedź świętą, często przyjmował Komunię Świętą, oddawał się licznym umartwieniom, odbywał pielgrzymki i długie rekolekcje u ojców Benedyktynów i Trapistów, w trakcie których doświadczał przeżyć mistycznych” – czytamy na stronie Prowincji Polskiej Księży Zmartwychwstańców zmartwychwstancy.pl.
Niestety coraz większe problemy zdrowotne, szczególnie od roku 1839, utrudniały Jańskiemu pracę. Zmarł 2 lipca 1840 r. w Domu Rzymskim, który założył. Obecnie jest Sługą Bożym.
Zmartwychwstańcy
Po śmierci Jańskiego, jego dzieło kontynuowali współbracia, którzy ukończyli studia teologiczne w Rzymie i otrzymali święcenia kapłańskie. Za zgodą arcybiskupa Rzymu rozpoczęli posługę duszpasterską w Paryżu. Jeden z nich Piotr Semenenko napisał regułę Zgromadzenia Zmartwychwstania Pana Naszego Jezusa Chrystusa i został pierwszym przełożonym.
Szczególną datą dla Zgromadzenia jest 27 marca marca 1842 r. Wtedy, w Wielkanoc, zostały złożone pierwsze śluby zakonne w katakumbach kościoła św. Sebastiana w Rzymie.
Właśnie to zgromadzenie w decydującej mierze przyczyniło się do rozwoju struktur Polskiej Misji Katolickiej we Francji. Z małą przerwą aż do początków XX w. rektorzy PMK byli Zmartwychwstańcami, w tym pierwszy rektor ks. Aleksander Jełowicki.
