Papieska Rada ds. Tekstów Prawnych
NOTA WYJAŚNIAJĄCA:
IV. Stały udział przełożonych zakonnych w Konferencji Episkopatu
Rzym, 30 listopada 1996 r.
Communicationes, 29 [1997] 236–238
Niniejsza odpowiedź została udzielona jednej z Kongregacji, która przy okazji recognitio Statutów Konferencji Episkopatu zwróciła się do naszego Dykasterium z prośbą o wyjaśnienia dotyczące niemal stałego udziału przełożonego zakonnego w Konferencji Episkopatu.
[…]
2. Zaproponowana modyfikacja nie jest spójna z historią i naturą Konferencji Episkopatów. Obecna propozycja ogólnego i niemal stałego uczestnictwa osób, które nie są ani biskupami, ani nie są zrównane w prawie z biskupami diecezjalnymi, pozostaje w oczywistej sprzeczności z intencją Soboru Watykańskiego II oraz Prawodawcy.
Aktualna struktura Konferencji Episkopatu jest zakorzeniona w nauczaniu Soboru Watykańskiego II. W roku 1964 Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium podjęła temat Konferencji Episkopatów w kontekście kolegialności biskupów: «Simili ratione Coetus Episcopales hodie multiplicem atque fecundam opem conferre possunt, ut collegialis affectus ad concretam applicationem perducatur» (n. 23).
W roku następnym soborowe pojęcie Konferencji Episkopatu zostało pogłębione w Dekrecie o pasterskich zadaniach biskupów Christus Dominus (nn. 37 i 38). Zarówno Dekret Christus Dominus, jak i Konstytucja Lumen gentium ujmują Konferencje Episkopatów w kontekście współpracy pomiędzy biskupami diecezjalnymi. Zgodnie z tą wizją Konferencji Sobór postanowił, że: «Omnes Ordinarii locorum cuiuscumque ritus, Vicariis Generalibus exceptis, Coadiutores, Auxiliares aliique Episcopi titulares peculiari munere vel ab Apostolica Sede vel ab Episcoporum Conferentiis demandato fungentes ad Episcoporum Conferentiam pertinent» (Decr. Christus Dominus, n. 38, 2).
Norma tego soborowego Dekretu dotycząca uczestnictwa w posiedzeniach Konferencji Episkopatów była przedmiotem interpretacji ze strony Papieskiej Komisji do Interpretacji Dekretów Soboru Watykańskiego II w roku 1970. Komisja ustaliła, że: «Cum Conferentiae Episcopales sint coetus episcoporum, eaedem ex episcopis et viris ecclesiasticis in iure ipsis aequiparatis tantum constant, iuxta praescriptum Decreti de pastorali episcoporum munere in Ecclesia Christus Dominus, n. 38,2: alii vero, presbyteri, religiosi et laici invitari possint a Conferentia Episcopali, ad normam statutorum, singulis tamen in rebus et causis et cum voto consultivo tantum» (AAS 62 [1970] p. 793).
Pojęcie Konferencji Episkopatu w Kodeksie Prawa Kanonicznego (1983) znajduje swoje podstawy w nauczaniu soborowym. Istotnie, jak zostało już określone w Lumen gentium i Christus Dominus, kan. 447 KPK definiuje Konferencję Episkopatu jako «coetus episcoporum». Podobnie kanon 450, idąc za kryteriami już ustalonymi przez Sobór, w sposób wyczerpujący określa tych, którzy mogą być członkami Konferencji z mocy samego prawa: Ad Episcoporum conferentiam ipso iure pertinent omnes in territorio Episcopi dioecesani eisque iure aequiparati, itemque Episcopi coadiutores, Episcopi auxiliares atque ceteri Episcopi titulares peculiare munere, sibi ab Apostolica Sede vel ab Episcoporum conferentia demandato, in eodem territorio fungentes…
3. Przebieg prac nad formułowaniem kan. 450 wskazuje, że kryteria ustalone dla określenia członków Konferencji z mocy prawa oraz tych, którzy są do niej zapraszani, były przedmiotem uważnej i precyzyjnej dyskusji oraz wyboru.
Podczas prac przygotowawczych nad nowym ustawodawstwem kanonicznym przywołana interpretacja Papieskiej Komisji była z pewnością brana pod uwagę przez Zespół Studiów „De Populo Dei” w roku 1980, podczas piątej sesji. W odpowiednim protokole czytamy bowiem: „Dyskutuje się nad propozycją organu doradczego, czy należy zapraszać — wyłącznie z głosem doradczym — kapłanów, zakonników i świeckich do studium niektórych szczególnych problemów. Propozycja nie zostaje przyjęta.” (Communicationes 12 [1980] p. 267).
Pomimo braku dalszych wyjaśnień można wywnioskować, że skoro Kodeks Prawa Kanonicznego zastosował w tej materii normę Soboru, jest oczywiste, iż Komisja Kodyfikacyjna w swoich pracach, a następnie Prawodawca przy rewizji i zatwierdzaniu projektu, kierowali się kryterium oraz „mens” zgodną z tą, którą przyjęła Papieska Komisja do Interpretacji Dekretów Soboru Watykańskiego II, a której interpretacja została zatwierdzona przez Biskupa Rzymskiego dnia 30 października 1970 r. Wydanie „Codex Iuris Canonici fontibus auctus”, opublikowane w roku 1989, podaje tę interpretację jako jedno ze źródeł kanonu 450. Nadal pozostaje ona niezbędnym punktem odniesienia dla właściwej interpretacji kan. 450.
4. Jak zauważono w nocie wspomnianej Kongregacji, zaproponowana modyfikacja nie jest również konieczna w świetle posynodalnej adhortacji „Vita consecrata” z dnia 24 marca 1996 r. (AAS 88 [1996] p. 423). Adhortacja podkreśla znaczenie relacji pomiędzy delegatami Konferencji Wyższych Przełożonych zakonnych a zgromadzeniami Konferencji Episkopatów, jednak sformułowanie „według sposobów, które należy określić” nie zobowiązuje do ustanowienia stałego uczestnictwa delegatów zakonnych w pracach zgromadzenia. Ponadto Adhortacja nie wprowadziła żadnej wyraźnej modyfikacji normy kodeksowej; co zresztą nie mogło nastąpić ze względu na charakter prawny adhortacji, która nie jest aktem papieskim o charakterze ustawodawczym. Należy ją zatem czytać i interpretować w kontekście obowiązującego w Kościele ustawodawstwa powszechnego.
Z pewnością ważne jest pielęgnowanie relacji pomiędzy Konferencją Episkopatu a uniami wyższych przełożonych zakonnych, jednak w odniesieniu do posiedzeń Konferencji musi się to dokonywać w granicach jasno określonych przez samą naturę Konferencji Episkopatu, tak jak została ona pomyślana przez Sobór Watykański II i prawo obowiązujące (singulis tamen in rebus et causis et cum voto consultivo tantum).
Watykan, 30 listopada 1996 r.
Julian Herranz,
Arcybiskup tyt. Vertary
Przewodniczący
Bruno Bertagna,
Biskup tyt. Drivasto
Sekretar
Tłumaczenie OKM
Za: www.vatican.va
Copyright © Dykasterium ds. Komunikacji – Libreria Editrice Vaticana