Gabriel Bartoszewski OFMCap
BISKUP DIECEZJALNY A APOSTOLAT ŻYCIA KONSEKROWANEGO W KOŚCIELE
Materiały Komisji KEP do Spraw Zakonnych 1996 r.
Dnia 25 marca 1996 r. Ojciec Św. Jan Paweł II ogłosił Posynodalną Adhortację Apostolską „Vita Consacrata” adresując ją do całego Kościoła, a więc do: Biskupów i Duchowieństwa do Zakonów i Zgromadzeń zakonnych, do StowarzyszeńŻycia Apostolskiego, do Instytutów Świeckich oraz do wszystkich wiernych. Przedmiotem tego niezwykle ważnego dokumentu jest życie konsekrowane i jego misja w Kościele i w świecie.
We Wstępie Ojciec Św. dziękuje Bogu za dar życia konsekrowanego: „Razem dziękujemy Bogu za Zakony i Instytuty zakonne, kontemplacyjne lub prowadzące dzieła apostolskie, oraz za Stowarzyszenia życia apostolskiego, za Instytuty świeckie i za inne grupy osób konsekrowanych, jak również za tych wszystkich, którzy w ukryciu swego serca oddająsię Bogu poprze szczególną konsekrację” (nr 2).
„Istotnie, życie konsekrowane znajduje się w samym sercu Kościoła – czytamy dalej, jako element o decydującym znaczeniu dla jego misji, ponieważ «wyraża najgłębszą istotę powołania chrześcijańskiego» oraz dążenie całego Kościoła Oblubienicy do zjednoczenia z jedynym Oblubieńcem” (nr 3).
„Trudności, z jakimi liczne Instytuty zmagają się – czytamy – nie powinny budzić wątpliwości co do tego, że profesja rad ewangelicznych jest integralną częścią życia Kościoła, stanowi dla niego bowiem cenny bodziec do coraz większej wierności Ewangelii” (nr 3).
W ostatnich dziesięcioleciach życie konsekrowane zostało ubogacone przez ogromny wkład Magisterium Kościoła, wyrażonego w dokumentach Papieży, Konferencji Episkopatów, i poszczególnych biskupów. Zwłaszcza Konstytucja Lumen gentium i Dekret Perfectae caritatis Soboru Watykańskiego II stanowią soborową „magna charta” jego odnowy teologicznej i pastoralnej. Wśród tych dokumentów znajdują się liczne i autorytatywne wystąpienia Papieży Pawła VI i Jana Pawła II. Zasługują na wspomnienie Adhortacja apostolska Pawła VI Evangelica Testificatio (1971) i Adhortacja apostolska Jana Pawła II Redemptionis donum (1984).
Należy tutaj uwzględnić kilka dokumentów Kongregacji do Spraw ŻYCIA Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego jak: Mutuae relationes, we współpracy z Kongregacją Biskupów (1978), o wytycznych i wzajemnych stosunków między biskupami i zakonnikami, Zakony i promocja ludzka (1980) i Wymiar kontemplacyjny życia zakonnego (1980). Miarodajne syntezy o życiu zakonnym zostały przedstawione przez tą Kongregację w dokumencie: Istotne elementy nauczania Kościoła na temat życia konsekrowanego w zastosowaniu do instytutów oddających siępracy apostolskiej (1983) i w instrukcji Potissimum institutioni zawierającej Dyrektywy dotyczące formacji w Instytutach życia konsekrowanego (1990).
Do powyższych tekstów trzeba dodać syntezę doktrynalną i normatywną Kodeksu Prawa Kanonicznego (KPK) i Kodeksu Kanonów Kościołów Wschodnich (KKKW) jako punktu odniesienia dla życia i ustawodawstwa różnych instytutów.
Ponadto wiadomo, ile uwagi Ojciec Święty Jan Paweł II poświęca życiu konsekrowanemu i jego posłannictwu w Kościele i świecie podczas swoich podróży apostolskich i w rozmaitych spotkaniach z poszczególnymi rodzinami zakonnymi, zwłaszcza z okazji ich kapituł generalnych, czy też w innych ważnych okolicznościach.
„Osoby konsekrowane odgrywają doniosłą rolę także wewnątrz Kościołów partykularnych. Aspekt ten, omówiony najpierw w soborowym nauczaniu o Kościele jako komunii i tajemnicy oraz o Kościołach partykularnych jako częściach Ludu Bożego, w których «prawdziwie obecny jest i działa jeden, święty, katolicki i apostolski Kościół Chrystusowy». Został następnie pogłębiony i opisany systematycznie w różnych późniejszych dokumentach. Teksty te bardzo wyraźnie ukazują, jak fundamentalne znaczenie ma współpraca między osobami konsekrowanymi a Biskupami dla harmonijnego rozwoju duszpasterstwa diecezjalnego” (VC nr 48).
Adhortacja Apostolska Vita Consacrata wskazuje na rolę biskupa w stosunku do zakonów: „Biskup jest ojcem i pasterzem całego Kościoła partykularnego. To on ma rozpoznawać poszczególne charyzmaty, chronić ich specyfikę, dbać o ich rozwój i współdziałanie. W duchu pasterskiej miłości powinien zatem przyjmować charyzmat życia konsekrowanego jako łaskę, która przeznaczona jest nie tylko dla danego instytutu, ale przynosi korzyść całemu Kościołowi. Niech więc stara się wspierać i wspomagać osoby konsekrowane, aby trwając w komunii z Kościołem i dochowując wierności charyzmatowi założycielskiemu otwierały perspektywy duchowe i duszpasterskie odpowiadające potrzebom naszych czasów. Ze swej strony osoby konsekrowane winne wielkodusznie służyćwspółpracą Kościołowi partykularnemu, na miarę własnych sił i zgodnie ze swym charyzmatem, działając w pełnej komunii z Biskupem na polu ewangelizacji i katechezy oraz życia parafialnego” (VC 49).
Kodeks Prawa Kanonicznego stanowi: „Biskup diecezjalny niech popiera jak najbardziej powołania do różnych posług oraz do życia konsekrowanego, okazując szczególną troskę o powołania kapłańskie i misyjne” (Kan. 385).
Dokument zaś Mutuae relationes daje wskazani biskupom: „Niech w każdej diecezji biskup stara się wyczuć co Duch chce w niej objawić również poprzez wiernych, a szczególnie poprzez osoby zakonne oraz, ich rodziny, jakie w diecezji się znajdują. Jest zatem rzeczą niezbędną, by biskup utrzymywał z przełożonymi stosunki szczere i bliskie, aby wobec zakonników i zakonnic mógł jak najlepiej spełniać swą pasterską posługę (por. DB 15 i 16). Bo jego własnym obowiązkiem jest bronienie życia poświęconego Bogu, popieranie i ożywianie wierności i autentyzmu osób zakonnych oraz wspieranie ich w tym, by zgodnie ze swym uzdolnieniem włączały się we wspólnotę i w ewangelizacyjny czyn swojego Kościoła …” (nr 52).
Kodeks Prawa Kanonicznego określa życie konsekrowane następująco: „Życie konsekrowane przez profesję rad ewangelicznych jest trwałą formą życia, w której wierni pod działaniem Ducha Świętego naśladując dokładniej Chrystusa, oddają się całkowicie umiłowanemu nade wszystko Bogu, ażeby – poświęceni z nowego i szczególnego tytułu dla chwały Boga, w budowaniu Kościoła i zbawienia świata – osiągnąć doskonałą miłość w służbie Królestwa Bożego i stawszy się w Kościele wyraźnym znakiem, zapowiadać niebieską chwałą” (Kan. 573 &1).
„Stan życia konsekrowanego nie jest ze swej natury ani klerycki, ani laicki” (Kan. 588 &1).
Według konstytucji soborowej o Kościele (nr 44) stan zakonny, który opiera się na profesji rad ewangelicznych, nie dotyczy hierarchicznej struktury Kościoła, ale należy do jego życia i świętości.
„Stan ten – czytamy w tejże konstytucji – gdy ma się na uwadze boski i hierarchiczny ustrój Kościoła – nie jest stanem pośrednim między stanem duchownym i świeckim, lecz z jednego i drugiego, Bóg powołuje niektórych chrześcijan, aby w życiu Kościoła korzystali ze szczególnego daru i byli, każdy na swój sposób, pomocni w zbawczym jego posłannictwie” (nr 43).
„A ponieważ rady ewangeliczne przez miłość, do której prowadzą, w szczególny sposób zespalają z Kościołem i jego tajemnicą tych, którzy za nimi idą, przeto życie ich duchowe winno być poświęcone także dobru całego Kościoła. Wynika stąd obowiązek pracy, w miarę sił i stosownie do formy osobistego powołania, bądź modlitwą, bądź gorliwym działaniem, celem zakorzenia i umocnienia w duszach Królestwa Bożego i rozszerzania go na wszystkie kraje. Dlatego też Kościół bierze w opiekę i popiera swoisty charakter rozmaitych Instytutów zakonnych” (nr 44).
Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen Gentium (nr 44 i 46) bardzo silnie podkreśla, żeby zakonnicy dawali innym wiernym przykład życia prawdziwie oddane Bogu i opartego na Ewangelii. Zakonnicy mają: „ukazać” Chrystusa w różnych Jego tajemnicach i okolicznościach Jego życia.
Podobnie i dekret soborowy Christus Dominus (nr 33), O pasterskich obowiązkach biskupów, przypomina zakonom, że na nich: „ciąży obowiązek usilnej i gorliwej współpracy w budowaniu i wzroście całego Mistycznego Ciała Chrystusowego oraz dobra Kościołów partykularnych. Cele te obowiązani są popierać głównie przez modlitwę, uczynki pokutne i przykład własnego życia, a obecny święty Sobór bardzo ich zachęca, aby nieustannie wzrastali w docenianiu tych rzeczy u w zamiłowaniu do nich”.
Również i Kodeks w kan. 673 stwierdza, że apostolstwo wszystkich zakonników istnieje przede wszystkim w świadectwie ich życia, które zobowiązani są ożywiać modlitwą i pokutą.
Dekret soborowy Christus Dominus (nr 33) podkreślając apostolstwo „znaku”, równocześnie mocno zaznacza: „Jednakże, zachowując właściwy każdemu zakonowi charakter, winni (zakonnicy) skwapliwie przykładać się równieżdo zewnętrznych dzieł apostolatu”.
Ta działalność zewnętrzna zakonów jest bardzo różnorodna, ale zakony męskie kleryckie obecnie w większej mierze sąoddane pracy duszpasterskiej, czy to przy własnych klasztorach i kościołach, czy gdzie indziej. W związku z tym prawo najnowsze podało szereg wskazań, aby ta praca była uporządkowana i nie przynosiła uszczerbku życiu zakonnemu.
Dekret soborowy Christus Dominus (nr 34) wskazuje na konieczność pracy apostolskiej zakonników: „Kapłani zakonni, wyświęceni do zadań kapłańskich na to, by i oni byli skrzętnymi współpracownikami biskupiego stanu, mogą dzisiaj służyć większą jeszcze pomocą biskupom wobec zwiększenia się potrzeb dusz. Dlatego trzeba powiedzieć, że do pewnego stopnia rzeczywiście przynależą do kleru diecezjalnego, skoro maja udział w trosce i w pełnieniu dzieł apostolatu pod władzą świętych pasterzy”.
Na podstawie więc nauki Soboru, zakonnicy należąc w pewien sposób do kleru diecezjalnego, mają nie tylko obowiązek pomagania w pracy duszpasterskiej w diecezji, lecz także mają równocześnie prawo do takiej pracy.
„Z uwagi na palące potrzeby dusz oraz na brak diecezjalnego kleru biskupi mogą zawezwać do pracy w różnych posługach duszpasterskich zwłaszcza instytuty zakonne nie poświęcające się życiu czysto kontemplacyjnemu, respektując jednak właściwy każdemu instytutowi charakter. Niech przełożeni będą w miarę sił skłonni do okazywania tej współpracy również przez przyjmowanie, choćby czasowe parafii” (nr 35,1).
Należy zaznaczyć, iż zgodnie z nauką Soboru Watykańskiego II odnoszącą się do życia zakonnego, nie można przy interpretacji dekretu soborowego Perfectae caritatis uważać życia zakonnego za środek w pracy apostolskiej. Wprawdzie życie zakonne bardzo pomaga do apostolstwa i wielu założycieli zakonów najpierw apostołowało, a potem przyjęło życie według ślubów zakonnych, bo to im ułatwiało pracę, jednak życie zakonne ze swej natury, nie jestem środkiem apostolstwa, ale ma cel samo w sobie. Prowadzi też ono do źródła autentycznej działalności, tj. do doskonałej miłości Boga i bliźniego.
Dla regulacji prawnej stosunku biskupa do instytutów zakonnych w zakresie pracy apostolskiej, poważne znaczenie ma kan. 678: &1. „W sprawach, które dotyczą duszpasterstwa, publicznego wykonywania kultu Bożego, oraz innych dzieł apostolskich, zakonnicy podlegają władzy biskupów, którym winni okazać uległe posłuszeństwo i szacunek”.
Jest rzeczą jasną, że zakonnicy w wykonywaniu zewnętrznego apostolstwa podlegają władzy zarówno biskupa, jak i własnych przełożonych. Jest to zagadnienie złożone, posiadające swoją złożoną historię nie pozbawioną przejawów negatywnych i konfliktowych.
Interpretowany kanon stanowi syntezę niektórych postanowień danego Kodeksu, przede wszystkim jednak nawiązuje do licznych dokumentów soborowych i posoborowych (zwłaszcza KK 45; DB 35; DZ 14; ES I,25-40; MR 28, 33, 34, 44, 53, 62-66). Należy tutaj zauważyć, że wszyscy zakonnicy powinni biskupowi diecezjalnemu okazywać należne posłuszeństwo i szacunek, jakkolwiek nie są do tego zobowiązani tak, jak w stosunku do papieża na mocy ślubu posłuszeństwa.
Dekret Christus Dominus daje wymowne wskazanie: „Wszyscy zakonnicy winni zawsze odnosić się do biskupów, jako następców Apostołów, z uległością i szacunkiem. Ponadto, ilekroć da się ich w sposób prawowity do prac apostolskich, zobowiązani są tak spełniać swe powinności, żeby byli biskupom pomocni i ulegli”. Co więcej, zakonnicy mają chętnie i wiernie iść na rękę biskupom żądającym i życzącym sobie, żeby w szerszym zakresie brali na siebie zadanie w służbie dla ludzkiego zbawienia, bez naruszania charakteru swego instytutu i zgodnie z Konstytucjami, które w razie potrzeby należy w tym celu przystosować w oparciu o zasady niniejszego Dekretu Soborowego”. (Nr 35,1).
Kanon 678 &1 ustala potrójny zakres zależności zakonników od władzy biskupów:
DUSZPASTERSTWO
Pod tym pojęciem należy rozumieć wszystkie urzędy i zadania duszpasterskie wykonywane przez zakonników dla zbawienia człowieka, będącego najwyższym celem Kościoła. Przykładowo można tutaj wymienić następujące urzędy i sprawy: powierzenie parafii instytutowi zakonnemu i ustanowienia zakonnika proboszczem (kan. 520); ustanowienie zakonnika rektorem kościoła (kan. 557 &2); dzieła powierzone zakonnikom przez biskupa diecezjalnego (kan. 681); publikowanie za zgodą ordynariusza, miejsca w dziennikach, czasopismach, periodykach atakujących wyraźnie wiarę lub dobre obyczaje (kan. 831 &1) ; udział św. programach radiowych lub telewizyjnych (kan. 831 &2); obowiązek zachowania przepisów dotyczących wysokości ofiar mszalnych (kan. 952 &3); ordynariusz miejsca może nakazać specjalną zbiórkę na cele parafialne, diecezjalne, krajowe lub powszechne także w kościołach lub kaplicach należących do instytutów zakonnych (kan. 1266)
WYKONYWANIU KULTU BOŻEGO
To drugi zakres zależności zakonników od władzy biskupa. Chodzi tutaj o kult publiczny, a nie prywatny, sprawowany we wspólnocie i dla wspólnoty zakonnej. Kościół wypełnia swoje zadanie uświęcenia w szczególny sposób prze świętą liturgię; w niej poprze znaki widzialne ukazuje się i dokonuje uświęcenie ludzi oraz sprawowany jest publiczny kult Boży (kan. 834 &1). Zakonników w tym względzie obowiązują przypisy księgi IV (kan. 834-1253) oraz normy partykularne wydane przez biskupów w sprawach pozostawionych ich kompetencji, z których przykładowo można wymienić: dopuszczenie kapłana zakonnego do odprawiania Mszy św. (kan. 903); zanoszenie Najświętszej Eucharystii chorym na sposób wiatyku (kan. 911); przechowywanie Eucharystii w kaplicy lub kaplicy domu zakonnego (kan. 934 &1 i 936); upoważnienie do spowiadania (kan. 967 &3, 968 &22, 969 &1-2 itd.).
INNE DZIEŁA APOSTOLSKIE
Trzeci obszar zależności zakonników od władzy biskupa diecezjalnego. Ta klauzula ogólna odnosi się do wszelkiej zewnętrznej działalności duszpasterskiej i apostolskiej spełnianej przez zakonników, np. ich udział w przepowiadaniu Słowa Bożego (kan. 765); w nauczanie katechetyczne (kan. 776 i 778); w pracy misyjnej (kan. 783-784, 790); w szkolnictwie (kan. 801, 806 &1).
Należy tutaj bardzo silnie zaakcentować, że działalność apostolska zakonników promieniuje na diecezję, której głównym pasterzem jest biskup diecezjalny. Ustalając dokładne zakresy kompetencji zależności prawodawca pragnie uniknąć ewentualnych konfliktów. Nowe, soborowe spojrzenie na urząd biskupa diecezjalnego i znaczenie Kościołów partykularnych wyznacza również nowe akcenty działalności apostolskiej zakonników.
Kan. 678 w paragrafie 2 przypomina zakonnikom oddającym się pracy apostolskiej, że: „W wykonywaniu zewnętrznego apostolatu zakonnicy podlegają także własnym przełożonym oraz winni pozostawać wierni dyscyplinie instytutu. W razie potrzeby sami biskupi powinni pilnować zachowania tego obowiązku”.
Zaangażowanie w zewnętrzną pracę nie zwalnia zakonnika od ślubu posłuszeństwa. Mówiąc inaczej, członek instytutu oddający się zewnętrznej pracy apostolskiej jest przede wszystkim zakonnikiem, zobowiązanym do przestrzegania konstytucji oraz nakazów przełożonych. Praca duszpasterska nie może stanowić jakiegokolwiek pretekstu do uchylania się od tego obowiązku. W praktyce nie jest oczywiście wykluczone powstawanie napięć, a nawet konfliktów między zobowiązaniami ad intra i ad extra, zwłaszcza kiedy zainteresowany podlega w pracy apostolskiej zarówno biskupowi jaki i przełożonym. Z tej też racji w tym samym paragrafie, prawodawca stanowi, iż: „W razie potrzeby sami biskupi powinni pilnować zachowania tego obowiązku”. Treść tego paragrafu wskazuje, że biskup ma prawo i obowiązek (por. kan. 388 i kan. 394 &1) nalegać, domagać się (łac. Urgere) zachowania posłuszeństwa i wierności dyscyplinie, naturalnie jedynie „w razie potrzeby”.
Kan. 678 &3 jest jednym z praktycznych zastosowań dyspozycji kan. 708. Normuje on zlecanie zakonnikom dzieł apostolskich:
„W zakresie zlecania dzieł apostolskich zakonnikom, biskupi diecezjalni i przełożeni zakonni powinni działać we wzajemnym porozumieniu”. Porozumienie zakłada dialog i możliwość przedstawienia własnego punktu widzenia danej sprawy. Treść tego przepisu jest bardzo ogólna i dotyczy faktycznie wszystkich spraw w tej materii. Konkretyzacjęnormatywną analizowanego paragrafu znajdujemy w kan. 681-682:
Kan. 681 &1. Dzieła powierzane zakonnikom przez biskupa diecezjalnego podlegają jego władzy i kierownictwu, z zachowaniem prawa przełożonych, zgodnie z kan. 678, && 2 i 3.
& 2. W takich przypadkach biskup diecezjalny i kompetentny przełożony winni zawrzeć pisemną umowę, w której, obok innych spraw, należy wyraźnie i dokładnie określić to, co się odnosi do przedmiotu wykonywanego dzieła, przydzielania do niego zakonników i spraw materialnych.
Zupełnie nowym w porównaniu z KPK 1917, jest kanon 680: „Trzeba popierać uporządkowaną współpracę między różnymi instytutami oraz pomiędzy nimi i klerem diecezjalnym, jak również, pod kierownictwem biskupa diecezjalnego, koordynację wszystkich dzieł i poczynań apostolskich, z zachowaniem wszakże charakteru, celu poszczególnych instytutów i praw fundacyjnych”.
Ten przepis prawa jest inspirowany wieloma wypowiedziami Soboru Watykańskiego II i dokumentami posoborowymi. Może powstać pytanie, czy kompetentny przełożony zakonny może domagać się od swojego podwładnego zgody na przyjęcie urzędu. W zasadzie odpowiedzi należy szukać w normach prawa własnego. Prawdopodobnie wydaje się, iżobowiązek na wyrażenie zgody można wydedukować ze ślubu posłuszeństwa. Z drugiej strony sprawa nie jest taka prosta, ponieważ nie wolno zapominać, że pełnienie urzędów kościelnych sensu stricto nie należy do wykonywania dzieł własnych instytutu, do czego jest zobowiązany każdy jego członek, lecz są to zadania poza instytutem, które niekoniecznie mieszczą się w przedmiocie zobowiązań przyjętych przez profesję zakonną. W praktyce trzeba przeto rozwiązywać takie problemy na drodze rzetelnego dialogu z podwładnymi, z uwzględnieniem potrzeb Kościoła partykularnego oraz wymogu współpracy zakonników z biskupem diecezjalnym i jego duchowieństwem.
Dzieła powierzone zakonnikom przez biskupa diecezjalnego, podlegają jego władzy i kierownictwu, z zachowaniem prawa przełożonych, zgodnie z kan. 678, && 2 i 3 (kan. 681 &1).
Zawarcie umowy pomiędzy biskupem diecezjalnym a kompetentnym przełożonym o której stanowi kan. 681 &2 jest sprawą niezwykle ważną; ona bowiem reguluje wzajemne relacje i chroni przed konfliktami. Normy wykonawcze do dekretu soborowego Christus Dominus, bardzo jasno tę sprawę traktują: „W każdym przypadku zlecenia pracy apostolskiej przez Ordynariusza miejscowego jakiemuś instytutowi zakonnemu, przy zachowaniu tego co z prawa zachować należy, ma być zawarta umowa między nim a kompetentnym Przełożonym instytutu, w której między innymi wyraźnie określić trzeba to, co dotyczy wykonania pracy, jej obsady zakonnej i spraw ekonomicznych” (30, &1). „Do tych prac powinien właściwy Przełożony zakonny, po przeprowadzeniu wspólnych narad z Ordynariuszem miejscowym, wybrać zakonników rzeczywiście odpowiednich, a gdy chodzi o powierzenie zakonnikowi urzędu kościelnego, zakonnik winien otrzymać nominacje od samego Ordynariusza miejscowego z prezenty lub przynajmniej za zgodą własnego Przełożonego na pewien czas, określony za wspólnym porozumieniem” (n. 30 &2).
Należy również zaznaczyć, iż biskup diecezjalny może powierzyć spełnienie jakiegoś dzieła nie tylko instytutowi, lecz także i poszczególnym członkom. Urzędami takimi są np. urząd proboszcza w parafii diecezjalnej, urząd wikariusza parafialnego, dziekana, kapelanów, przynależność do różnych komisji, urzędy w kuriach biskupich etc.
Kan. 520 &1 stanowi o powierzeniu instytutowi zakonnemu parafii: „Osoba prawna nie powinna być proboszczem. Jednakże za zgodą kompetentnego przełożonego, biskup diecezjalny, nie zaś administrator diecezji, może powierzyćparafię kleryckiemu instytutowi zakonnemu lub kleryckiemu stowarzyszeniu życia apostolskiego, erygując ją nawet w, kościele instytutu lub stowarzyszenia, ale na tej zasadzie, że jeden prezbiter będzie proboszczem parafii, albo w przypadku powierzenia parafii kilku solidarnie, moderatorem, o którym w kan. 517, &1.
Następny zaś paragraf 2 stanowi: „Powierzenie parafii, o którym mowa w &1, może być dokonane na stałe lub na ściśle określony czas. W obydwu przypadkach ma to być uczynione na podstawie pisemnej umowy zawartej pomiędzy biskupem diecezjalnym i kompetentnym przełożonym instytutu łub stowarzyszenia. Obok innych spraw należy w niej wyraźnie i dokładnie określić to, co dotyczy wypełniania posługi, przydzielonych do tego osób oraz spraw ekonomicznych”.
Przez powyższe przepisy zmierza prawo kościelne do zachowania wzajemnej zgody i poszanowania, a także do zachowania dyscypliny zakonnej, akcentując autorytet przełożonych zakonnych.
Należy zaznaczyć, że zarówno przy powierzeniu parafii, jak i po dokonaniu tej czynności, mogą wyniknąć pewne trudności. Dlatego wiele spraw szczegółowych powinno być jaśniej wyrażone w umowie, jaką ma zawrzeć ordynariusz miejscowy z przełożonym zakonnym.
W praktyce piastowanie urzędu proboszcza przez zakonnika w parafii nie powierzonej zakonowi i w miejscowości, gdzie nie ma domu zakonnego danego zakonu może stworzyć liczne trudności dla życia zakonnego i dla wytrwania zakonnika w dążeniu do doskonałości według rad ewangelicznych. Dlatego z punku widzenia potrzeb duszpasterskich i życia zakonnego znacznie korzystniejszą formą pracy w duszpasterstwie parafialnym jest powierzenie zakonnikom parafii, nawet na czas określony. Wtedy zakonnicy mają oparcie w życiu wspólnym i w trosce o nich przełożonych zakonnych, a praca w parafii może być gorliwsza i bardziej pogłębiona.
Zakonnicy oddani pracy apostolskiej mają pozostać gorliwymi członkami zakonu zależnymi od swych przełożonych: „Zakonnicy zaś skierowani do apostolatu zewnętrznego, winni być przepojeni duchem własnego zakonu i dotrzymywaćwierności w zachowaniu reguły oraz uległości wobec własnych przełożonych, a biskupi niech nie omieszkają nalegaćna wypełnienie tego zobowiązania” (DB n. 35,2).
Należałoby tutaj jeszcze podkreślić wskazania dane przez dokument Mutuae relationes: „Wypada, by dla męskich i żeńskich Instytutów był w diecezji stworzony urząd wikariusza biskupiego, który przez swą współpracę wspierałby w tej dziedzinie posługę pasterską biskupa, ale funkcja ta w niczym nie przynosi ujmy władzy przysługującej przełożonym. Do każdego biskupa rezydencjalnego należy dokładnie określenie osobowych funkcji tego stanowiska oraz zlecenie go, po dokładnym rozpatrzeniu sprawy, kompetentnej osobie, która zaznajomiona gruntownie z życiem zakonnym, ceni je i w jego rozwoju pragnie współdziałać.
Co się zaś tyczy tego obowiązku, zaleca się bardzo, by były w to włączone (np. w charakterze doradców czy w jakiejśpodobnej funkcji) różne kategorie osób zakonnych, a mianowicie kapłani, bracia laicy i siostry.
Mandat zatem biskupiego wikariusza do Instytutów zakonnych ma na celu niesienie pomocy w wykonywaniu zadania jakie w zasadzie należy do samego biskupa tj. troszczenie się o życie zakonne w diecezji oraz włączanie go w całe pasterskie działanie. Z tego względu wydoje się pożądane, by w sprawie wyboru kandydata biskup konsultował się z zakonnikami i zakonnicami” (n. 55).
Następnie Dokument daje dyrektywy odnośnie do udziału zakonników w Radach kapłańskich i Radach duszpasterskich, (n. 56).
Należy zaznaczyć, że o współpracy pomiędzy klerem diecezjalnym i zakonnym mówią liczne kanony. I tak np. kan. 443 &3, mówi o udziale wyższych przełożonych przebywających na terenie diecezji w obradach synodu diecezjalnego; kan. 598 &1, 2 – zakonnicy oraz członkowie stowarzyszeń życia apostolskiego zamieszkujący na terenie diecezji lub wykonujący jakąś pracę na jej rzecz, mają głos czynny i bierny w wyborach do rady kapłańskiej; kan. 512 &1 – sączłonkami rady duszpasterskiej; kan. 790, &1, 2 – biskupi terenów misyjnych powinni zawrzeć umowę z przełożonymi zakonnymi odpowiedzialnymi za pracę misyjną etc.
„Apostoł Paweł „więzień w Panu” pisząc z Rzymu do Efezjan, dawał im takie upomnienie: „Proszę was …, abyście postępowali w sposób godny powołania, do którego wezwani jesteście, z wszelką pokorą i łagodnością, z cierpliwościąznosząc jedni drugich w miłości, starając się zachować jedność ducha, złączeni węzłem pokoju” (Ef 4,1-3).
ŹRÓDŁA:
Kodeks Prawa Kanonicznego.
Konstytucja dogmatyczna o Kościele.
Dekret ó pasterskich zadaniach biskupów w Kościele.
LITERATURA:
Bronisław W. Zubert OFM, Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. 3, cz. III, Lublin 1990.
Joachim Bar OFMConv, Julian Kotowski, Prawo o Instytutach życia Konsekrowanego, Warszawa 1985.
Joachim R. Bar, Prawo Zakonne po Soborze Watykańskich II, Warszawa 1977.
Jan Paweł II, O Życiu Zakonnym, Poznań 1984.
Archiwum KWPZM