W tym roku Dom Pomocy Społecznej im. Ludwika i Anny Helclów obchodzi wyjątkowy jubileusz: 135-lecie istnienia. To jedna z najstarszych i najważniejszych instytucji opiekuńczych w Polsce, której historia nierozerwalnie splata się z historią Krakowa.
Powstanie „Domu Ubogich fundacji imienia Ludwika i Anny Helclów” zapoczątkowała decyzja małżonków Helclów o przeznaczeniu całego majątku na rzecz potrzebujących. Zgodnie z testamentem Anny Helclowej z 1878 roku, dom miał służyć ubogim katolikom mieszkającym w Krakowie. Uroczyste otwarcie i poświęcenie budynku nastąpiło 24 lipca 1890 roku. Od tamtej pory, nieprzerwanie, miejsce to pełni funkcję opiekuńczą – dziś jako Dom Pomocy Społecznej im. Ludwika i Anny Helclów.
Historia pełna wyzwań
Placówka, zaprojektowana przez architekta miejskiego Tomasza Prylińskiego, od samego początku była jednym z najnowocześniejszych zakładów opiekuńczych w Europie. Przez 135 lat działalności przeszła wiele burzliwych momentów – w tym przekształcenie w szpital wojskowy podczas I wojny światowej oraz przejęcie części budynków przez Gestapo podczas II wojny światowej. W 1944 roku 220 mieszkańców zostało wysiedlonych do Szczawnicy – powrócili dopiero pod koniec 1946 roku.
Lata powojenne przyniosły wiele trudności, w tym przeludnienie oraz pogorszenie warunków bytowych – w najtrudniejszym okresie w Domu mieszkało ponad 700 osób. Dopiero po 1989 roku rozpoczęto intensywną modernizację i unowocześnianie placówki.
Współczesność z szacunkiem dla przeszłości
Dziś DPS im. Helclów to nowoczesna, w pełni przystosowana placówka z 12 zespołami pielęgnacyjno-opiekuńczymi i 387 miejscami dla osób przewlekle somatycznie chorych. Na terenie o powierzchni niemal 3,5 hektara znajduje się pięć obiektów, w tym nowy budynek mieszkalny z 2018 roku. Instytucja łączy profesjonalną opiekę z troską o historię i tradycję.
Z okazji 135-lecia działalności zaplanowano serię wydarzeń:
- 5 czerwca – „Jubileuszowe Spotkanie w Ogrodzie u Helclów” – piknik otwierający obchody
- 9 czerwca – koncert „Od Serca” w ramach Letniego Festiwalu Operetkowego na Wiśle
- 24 lipca – „Odpust świętej Anny” z mszą pod przewodnictwem ks. biskupa Roberta Chrząszcza
- 9 września – „Pożegnanie lata na Helclów” – festyn plenerowy z prezentacją prac konkursowych mieszkańców innych DPS-ów
- 10 października – uroczystość finałowa w Urzędzie Miasta Krakowa, z odznaczeniami, wystawą historyczną i prezentacją dorobku Domu.
W obchodach udział wezmą artyści, mieszkańcy Krakowa, pracownicy i przyjaciele Domu.
„Cały zresztą majątek… – zapisuję i przeznaczam na zakład publiczny dobroczynny w mieście Krakowie dla ubogich chrześcijan religii Katolickiej założyć się mający z majątku po mnie pozostałego”. (zapis Anny Helclowej w testamencie z 1876 r.)
Dom Pomocy Społecznej im. Ludwika i Anny Helclów w Krakowie istnieje od 1890 roku, służąc niezmiennie przez cały ten czas ludziom potrzebującym pomocy. Powstał w wyniku fundacji zasłużonych dla Krakowa małżonków Anny z Treutleów i Ludwika Helclów i jest dowodem wielkoduszności jego założycieli.
Ludwik Helcel był pierwszym wiceprezydentem miasta Krakowa, działał w samorządzie miejskim – był także członkiem i podstarszym Krakowskej Kongregacji Kupieckiej. Anna Helcel w znacznym stopniu sfinansowała budowę szpitala dla dzieci im. św. Ludwika. Oboje małżonkowie ufundowali kaplicę cmentarną na Rakowicach. Największą jednak część majątku przeznaczyli na ufundowanie zakładu dla nieuleczalnie chorych i rekonwalescentów. Zapis w testamencie Anny Helcel z 1878 r. kreował powstanie Domu Ubogich fundacji Helclów.
Zgodnie z wolą Fundatorki bezpośredni zarząd nad zakładem i opiekę nad pacjentami miały sprawować Siostry Miłosierdzia /Siostry Szarytki/. Siostrom – za sprawą Siostry Karoliny Juhel – ówczesnej Siostry Wizytatorki Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia, przypadła szczególna rola w projektowaniu, budowie i wyposażeniu Domu. Dzięki staraniom Siostry Juhel i Kuratora Ludwika Szumańczowskiego, ówczesnej ulicy Polnej, znajdującej się między ulicą Długą i Pędzichów, nadano nazwę ulicy Helclów. Projekt Domu Ubogich wykonał znany architekt miejski – Tomasz Pryliński, który zaprojektował budynek wraz z kaplicą, a następnie był kierownikiem budowy. Dom budowano od 1 kwietnia 1886 r. do 15 kwietnia 1890 r. Uroczystości otwarcia i poświęcenia odbyły się w dniach 24 – 25 lipca 1890 r. Poświęcenie całego gmachu i dzwonów, a także konsekracji Kaplicy dokonał Ks. Kardynał Albin Dunajewski.
Zakład i kaplica wybudowane w stylu renesansu włoskiego od początku swego istnienia były chlubą miasta, nowoczesnych zakładów tego typu w Europie. Elewację budynku zdobi osadzony centralnie obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. W środkowym ryzalicie widnieje napis: „Dom Ubogich im. Helclów”. Na frontonie budynku umieszczone są wezwania ewangeliczne przypominające o miłosierdziu. Zgodnie z wolą aktu fundacyjnego Dom był przeznaczony dla 250 – 300 osób, z których połowę stanowiły osoby zamożne, nierzadko zajmujące więcej niż jeden pokój, mające służących. Wysoka stawka odpłatności pokrywała nie tylko koszty utrzymania, ale pozwalała na przyjmowanie do Domu osób biednych, wypisywanych po leczeniu z krakowskich szpitali, którzy nie byli w stanie zapłacie za utrzymanie i opiekę. I i II wojna światowa zachwiały bytem Domu Ubogich, ale go nie zniweczyły. We wrześniu 1939 r. policja niemiecka zajęła kilka pomieszczeń budynku. W 1941 r. całe jedno skrzydło zostało opróżnione na rozkaz Niemców, którzy stworzyli tam filię więzienia Montelupich dla kobiet. W 1943 r. władze niemieckie przesiedliły mieszkańców Domu wraz z personelem do Szczawnicy. W trudnym okresie lat 1943-1947 kapelanem Domu był ks. Albin Małysiak CM – późniejszy biskup. Cały czas posługę kapelanów pełnią Księża Misjonarze św. Wincentego a Paulo. Po wojnie przez rok budynek zajmowało wojsko sowieckie, które dokonało dużych zniszczeń. Po remoncie z końcem 1946 r. przewieziono chorych ze Szczawnicy do Krakowa i Dom powoli wznowił swoją działalność. W 1951 r. Zakład podzielił losy wszystkich fundacji – został upaństwowiony. Od tego czasu zaczął być coraz bardziej przeludniony, zaniedbany, w 1989 r. osiągnął liczbę 710 mieszkańców. W 1990 r. powstał program modernizacji Domu, z wielkich sal wieloosobowych wygospodarowane zostały pokoje z zapleczem sanitarnym. Jednocześnie z poprawą standardu nastąpiło zmniejszenie ilości mieszkańców, osiągając w 2010 r. liczbę 332 mieszkańców. Oprócz modernizacji wybudowano nowoczesny, dwufunkcyjny budynek kuchnio-pralni, wyposażony w najnowsze linie technologiczne. Wybudowane zostały dwa pawilony w których zamieszkali Seniorzy – Artyści. Niektórzy z nich, mimo sędziwego wieku, są aktywni, malują, biorą udział w plenerach i wystawach.