Do poszukiwania dróg i sposobów realizacji intuicji II Soboru Watykańskiego zachęcił Ojciec Święty podczas dzisiejszej audiencji ogólnej. Zapowiedział, iż właśnie tej tematyce pragnie poświęcić nowy cykl swych katechez.
Bracia i Siostry, dzień dobry i witajcie!
Po Roku Jubileuszowym, podczas którego skupialiśmy się na tajemnicach życia Jezusa, rozpoczynamy nowy cykl katechez, który będzie poświęcony Soborowi Watykańskiemu II i odczytaniu na nowo jego Dokumentów. Chodzi o cenną okazję, aby ponownie odkryć piękno i znaczenie tego wydarzenia kościelnego. Św. Jan Paweł II pod koniec Jubileuszu Roku 2000 stwierdził: „Szczególnie mocno odczuwam powinność ukazywania Soboru jako wielkiej łaski, która stała się dobrodziejstwem dla Kościoła w XX wieku” (Św. Jan Paweł II, List apost. Novo millennio ineunte, 57).
Wraz z rocznicą Soboru Nicejskiego, w 2025 r. obchodziliśmy sześćdziesiątą rocznicę [zakończenia] Soboru Watykańskiego II. Chociaż czas, który dzieli nas od tego wydarzenia, nie jest zbyt odległy, to jednak nie ma już pokolenia biskupów, teologów i wiernych Soboru Watykańskiego II. Dlatego też dostrzegając wezwanie, by nie wyciszać jego proroctwa i nadal poszukiwać dróg i sposobów realizacji jego intuicji, ważne będzie poznanie go z bliska i uczynienie tego nie poprzez „pogłoski” lub interpretacje, które zostały mu nadane, lecz poprzez ponowne odczytanie jego Dokumentów i refleksję nad ich treścią. Jest to bowiem Magisterium, które nadal stanowi dziś gwiazdę polarną drogi Kościoła. Jak nauczał Benedykt XVI: „Z upływem lat dokumenty soborowe nie straciły aktualności, przeciwnie – zawarte w nich nauczanie okazuje się szczególnie doniosłe w świetle nowych potrzeb Kościoła i współczesnego, zglobalizowanego społeczeństwa” (Msza św. w Kaplicy Sykstyńskiej na zakończenie konklawe, 20 kwietnia 2005)[1].
Kiedy 11 października 1962 r. św. Papież Jan XXIII otworzył obrady soborowe, mówił o nim jako o jutrzence świetlistego dnia dla całego Kościoła. Praca licznie zgromadzonych Ojców, pochodzących z Kościołów wszystkich kontynentów, rzeczywiście utorowała drogę do nowego okresu w życiu Kościoła. Po bogatej refleksji biblijnej, teologicznej i liturgicznej, która przebiegała przez cały XX w., Sobór Watykański II na nowo odkrył oblicze Boga jako Ojca, który w Chrystusie wzywa nas, abyśmy byli Jego dziećmi; spojrzał na Kościół w świetle Chrystusa, światłości narodów, jako na misterium komunii i sakrament jedności między Bogiem a Jego ludem; zapoczątkował ważną reformę liturgiczną, stawiając w centrum tajemnicę zbawienia oraz czynny i świadomy udział całego Ludu Bożego. Jednocześnie pomógł nam otworzyć się na świat i dostrzec zmiany i wyzwania współczesności w dialogu i współodpowiedzialności, jako Kościół, który pragnie otworzyć ramiona ku ludzkości, odzwierciedlać nadzieje i niepokoje narodów oraz współpracować w budowaniu bardziej sprawiedliwego i braterskiego społeczeństwa.
Dzięki Soborowi Watykańskiemu II „Kościół przybiera postać słowa orędzia i dialogu” (Św. Paweł VI, Enc. Ecclesiam suam, 65), zobowiązując się do poszukiwania prawdy poprzez drogę ekumenizmu, dialogu międzyreligijnego oraz dialog z ludźmi dobrej woli.
Ten duch, ta postawa wewnętrzna muszą cechować nasze życie duchowe i działalność duszpasterską Kościoła, ponieważ powinniśmy jeszcze pełniej zrealizować reformę kościelną w wymiarze posługi, a w obliczu dzisiejszych wyzwań jesteśmy wezwani do pozostawania bacznymi interpretatorami znaków czasu, radosnymi głosicielami Ewangelii, odważnymi świadkami sprawiedliwości i pokoju. Bp Albino Luciani, przyszły Papież Jan Paweł I, jako biskup Vittorio Veneto, na początku Soboru napisał profetycznie: „Jak zawsze istnieje potrzeba stworzenia nie tyle organów, metod czy struktur, ile głębszej i szerszej świętości. […] Być może doskonałe i obfite owoce Soboru będą widoczne dopiero po upływie wieków i dojrzeją, pokonując z trudem przeciwności i niekorzystne sytuacje”[2]. Odkrywanie na nowo Soboru, jak stwierdził Papież Franciszek, pomaga nam więc „przywrócić prymat Bogu i Kościołowi, który kochałby do szaleństwa swego Pana i wszystkich ludzi, przez Niego umiłowanych” (Franciszek, Homilia podczas Mszy z okazji 60. rocznicy rozpoczęcia Soboru Watykańskiego II, 11 października 2022)[3].
Bracia i siostry, również dzisiaj pozostają dla nas wskazówką słowa wypowiedziane przez św. Pawła VI do Ojców soborowych na zakończenie prac. Stwierdził on, że nadszedł czas wyruszenia, opuszczenia zgromadzenia soborowego, aby wyjść na spotkanie ludzkości i nieść jej dobrą nowinę Ewangelii, mając świadomość, że przeżyliśmy czas łaski, w którym skondensowała się przeszłość, teraźniejszość i przyszłość: „Przeszłość: gdyż jest to zebrany tutaj Kościół Chrystusowy ze swoją tradycją, historią, soborami, ze swymi Doktorami, swymi świętymi. […] Teraźniejszość: gdyż rozchodzimy się, by pójść do świata dzisiejszego, z jego nędzą, boleściami i grzechami, a także z jego nadzwyczajnymi osiągnięciami, jego wartościami, jego cnotami. […] Przyszłość jest tu wreszcie w potężnym wołaniu narodów o większą sprawiedliwość, w ich woli pokoju, w ich pragnieniu, świadomym czy nieświadomym, życia bardziej wzniosłego: tego życia, które właśnie Kościół Chrystusowy może i pragnie im dać” (Św. Paweł VI, Orędzie do ojców soborowych, 8 grudnia 1965)[4].
Tak samo jest w naszym przypadku. Zbliżając się do Dokumentów Soboru Watykańskiego II i odkrywając na nowo ich profetyczność i aktualność, przyjmujemy bogatą tradycję życia Kościoła, a jednocześnie zadajemy sobie pytania dotyczące teraźniejszości i odnawiamy radość z wybiegania na spotkanie światu, aby nieść tam Ewangelię królestwa Bożego, królestwa miłości, sprawiedliwości i pokoju.
[1] „L’Osservatore Romano”, wyd. polskie, nr 6 (274) / 2005, s. 5.
[2] A. Luciani – Giovanni Paolo I, Note sul Concilio, in: Opera omnia, vol. II, Vittorio Veneto 1959-1962. Discorsi, scritti, articoli, Padova 1988, s. 451-453.
[3] „L’Osservatore Romano”, wyd. polskie, nr 10 (446) / 2022, s. 27.
[4] Paweł VI, Orędzie na zakończenie Soboru: Jean Guitton, Dialogi z Pawłem VI, tłum. Lucyna Rutowska, Poznań-Warszawa 1969, s. 319.