Benedykt XVI
BYŁ PUSTELNIKIEM, WYBITNYM CZŁOWIEKIEM KOŚCIOŁA I DUSZĄ „REFORMY GREGORIAŃSKIEJ”. LIST DO ZAKONU KAMEDUŁÓW Z OKAZJI ŚWIĘTA ŚW. PIOTRA DAMIANI NA TYSIĄCLECIE JEGO NARODZIN
Watykan, 20 lutego 2007 r.
Do Przewielebnego Ojca
Guido Innocenzo Gargano
Przełożonego klasztoru San Gregorio Magno al Celio
Dzisiejsze święto św. Piotra Damiani daje mi miłą sposobność, aby skierować serdeczne pozdrowienie do wszystkich członków zasłużonego Zakonu Kamedułów, jak również do tych, którzy z podziwem czerpią inspirację z postaci i dzieła tego wielkiego świadka Ewangelii, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli Kościoła średniowiecznego i bez wątpienia najpłodniejszego pisarza XI wieku. Tysiąclecie jego narodzin stanowi szczególnie stosowną okazję do głębszego poznania charakterystycznych rysów jego wszechstronnej osobowości jako uczonego, pustelnika i człowieka Kościoła, ale przede wszystkim człowieka rozmiłowanego w Chrystusie. W życiu św. Piotra Damiani dostrzegamy harmonijne połączenie życia pustelniczego i działalności duszpasterskiej. Jako pustelnik uosabia on ewangeliczny radykalizm i bezgraniczną miłość do Chrystusa, tak trafnie wyrażone w Regule św. Benedykta: „Niczego absolutnie nie przedkładać nad miłość Chrystusa”. Jako człowiek Kościoła działał z dalekowzroczną mądrością, podejmując, gdy było to konieczne, również śmiałe i odważne decyzje. W napięciu między życiem pustelniczym a obowiązkami kościelnymi zawiera się cała jego ludzka i duchowa historia.
Św. Piotr Damiani był przede wszystkim pustelnikiem, a nawet ostatnim teoretykiem życia pustelniczego w Kościele łacińskim, właśnie w czasie, gdy dokonywała się schizma między Wschodem a Zachodem. W swoim interesującym dziele zatytułowanym Żywot błogosławionego Romualda pozostawił nam jeden z najbardziej znaczących owoców doświadczenia monastycznego niepodzielonego Kościoła. Życie pustelnicze stanowiło dla niego mocne wezwanie skierowane do wszystkich chrześcijan, przypominające o pierwszeństwie Chrystusa i Jego panowania. Jest ono zaproszeniem do odkrycia miłości Chrystusa do Kościoła, wypływającej z Jego więzi z Ojcem; pustelnik zaś powinien uczestniczyć w tej miłości, kochając cały Lud Boży z Chrystusem, przez Chrystusa i w Chrystusie. Tak głęboko odczuwał obecność Kościoła powszechnego w życiu pustelniczym, że w traktacie eklezjologicznym zatytułowanym Dominus vobiscum napisał, iż Kościół jest zarazem jeden we wszystkich i cały w każdym ze swoich członków.
Ten wielki święty pustelnik był również wybitnym człowiekiem Kościoła, gotowym opuścić pustelnię i udać się wszędzie tam, gdzie jego obecność była potrzebna, aby pośredniczyć między zwaśnionymi stronami, czy byli to duchowni, mnisi, czy zwykli wierni. Choć całkowicie skupiony na unum necessarium — „Jedynym, którego potrzeba” — nie uchylał się od praktycznych zadań, jakie nakładała na niego miłość do Kościoła. Kierowało nim pragnienie, aby wspólnota kościelna zawsze ukazywała się jako święta i nieskalana oblubienica, gotowa na spotkanie ze swoim niebieskim Oblubieńcem, a swoją żywą sztuką wymowy wyrażał szczery i bezinteresowny zapał w trosce o świętość Kościoła. Po każdej misji kościelnej powracał jednak do pokoju pustelni w Fonte Avellana i wolny od wszelkiej ambicji, posunął się nawet do ostatecznego zrzeczenia się godności kardynalskiej, aby nie oddalać się od pustelniczej samotności — celi jego życia ukrytego w Chrystusie.
Św. Piotr Damiani był wreszcie duszą „reformy gregoriańskiej”, która naznaczyła przejście od pierwszego do drugiego tysiąclecia i której sercem oraz siłą napędową był św. Grzegorz VII. W praktyce chodziło o podjęcie decyzji o charakterze instytucjonalnym, teologicznym, dyscyplinarnym i duchowym, które w drugim tysiącleciu umożliwiły Kościołowi uzyskanie większej libertas Ecclesiae — wolności Kościoła — a zarazem pozwoliły odzyskać rozmach wielkiej teologii poprzez powrót do Ojców Kościoła, a zwłaszcza do św. Augustyna, św. Hieronima i św. Grzegorza Wielkiego. Piórem i słowem zwracał się do wszystkich: od swoich współbraci pustelników domagał się odwagi całkowitego oddania się Panu, które możliwie najbardziej zbliżałoby się do męczeństwa; od Papieża, biskupów i wysoko postawionych duchownych wymagał ewangelicznego dystansu wobec zaszczytów i przywilejów w pełnieniu ich kościelnych obowiązków; kapłanom przypominał o niezwykle wzniosłym ideale ich misji, którą powinni wypełniać, troszcząc się o czystość obyczajów i rzeczywiste osobiste ubóstwo.
W epoce naznaczonej partykularyzmami i niepewnością, pozbawionej bowiem jednoczących zasad, Piotr Damiani, świadomy własnych ograniczeń — lubił określać siebie mianem peccator monachus, „grzesznego mnicha” — przekazywał współczesnym sobie przekonanie, że tylko dzięki stałemu dążeniu do harmonii między dwoma podstawowymi biegunami życia — samotnością i komunią — może rozwijać się skuteczne chrześcijańskie świadectwo. Czyż nauka ta nie zachowuje aktualności również w naszych czasach? Z radością wyrażam życzenie, aby obchody tysiąclecia jego narodzin przyczyniły się nie tylko do ponownego odkrycia aktualności i głębi jego myśli i działalności, lecz stały się także stosowną okazją do osobistej i wspólnotowej odnowy duchowej poprzez nieustanne rozpoczynanie na nowo od Jezusa Chrystusa, „wczoraj i dziś, tego samego także na wieki” (Hbr 13,8).
Zapewniam o pamięci w modlitwie za Ojca i wszystkich mnichów kamedulskich, którym przesyłam specjalne Apostolskie Błogosławieństwo, obejmując nim chętnie również wszystkich, którzy dzielą ich duchowość.
Watykan, 20 lutego 2007 r.
BENEDYKT XVI
Tłumaczenie OKM
Za: www.vatican.va
Copyright © Konferencja Episkopatu Polski