Cenna dla teologii, ekumenizmu i duszpasterzy

Ukazała się nowa książka ks. dr hab. Tadeusza Kałużnego SCJ. Jest ważną pozycją w tematyce oikonomii kościelnej prawosławia.

Podarowana mi niedawno przez ks. Tadeusza Kałużnego SCJ, jego najnowsza książka pt. „Oikonomia kościelna w teorii i praktyce prawosławia”, akurat zbiegła się z sytuacją zgłoszenia przez dwoje młodych osób pragnienia zawarcia małżeństwa mieszanego w cerkwi. On katolik, ona prawosławna, a poznali się w Anglii, gdzie razem pracowali.

Małżeństw katolików z prawosławnymi jest najwięcej szczególnie na wschodzie naszego kraju, jednak znajomi księża z południa Polski mówią, że w ich parafiach podobnych sytuacji jest coraz więcej, a wiąże się to najczęściej z pracą za granicą. Przybywa także chrztów z owych małżeństw.

Wprawdzie co do tych okoliczności istnieją w Kościele katolickim odpowiednie przepisy zawarte w prawie kanonicznym i instrukcji Episkopatu Polski, pomagające duszpasterzom we właściwym podejście do tych sytuacji, to nie za wiele duchowni katoliccy mogą się dowiedzieć, jak to wygląda od drugie strony – prawosławnej. A wydaje się, że pewna znajomość norm postępowania w prawosławiu co do np. chrztu czy małżeństw mieszanych jest duszpasterzom konieczna.

Kiedy więc otworzyłem książkę ks. Kałużnego, który zagadnieniami Kościoła prawosławnego para się od dawna (doktorat w Papieskim Instytucie Wschodnim w Rzymie, habilitacja w Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie), ucieszyłem się jako duszpasterz, szczególnie tym rozdziałem, który dotyczy zastosowania oikonomii kościelnej prawosławia z nieprawosławnymi. Znalazłem bowiem w jego pracy obszerne wiadomości na temat prawosławnego podejścia do małżeństw mieszanych i stosowania w tym przypadku oikonomii duszpasterskiej, mającej na uwadze – także w prawosławiu – prowadzenie ludzi do zbawienia. „Prawosławie stosuje zasadę oikonomii nie tylko w obrębie własnego Kościoła, ale także w relacjach z nieprawosławnymi” – podkreśla autor publikacji, co w konsekwencji odgrywa bardzo ważną rolę w praktycznych relacjach pomiędzy prawosławiem a innymi wyznaniami oraz w dialogu ekumenicznym.

Ucieszyła mnie w książce kierownika Katedry Ekumenizmu Wydziału Teologicznego UPJPIIi profesora tejże uczelni jeszcze jedna rzecz, mianowicie, przedstawienie prawosławnego podejścia do wspólnej modlitwy z nieprawosławnymi. Dlaczego? W latach dziewięćdziesiątych organizowaliśmy w krakowskiej redakcji „Gościa Niedzielnego” konferencje dla mediów przed kolejnymi Tygodniami Modlitw o Jedność Chrześcijan w Krakowie, mieście, gdzie znajduje się piękna Cerkwiew Zaśnięcia NMP z malowidłami Jerzego Nowosielskiego, kościół ewangelicki św. Marcina przy ul. Grodzkiej, Zbór Metodystyczny przy ul. Długiej i wiele innych miejsc modlitw związków wyznaniowych.  Potem zwierzchnicy poszczególnych kościołów spotykali się na wspólnym rozważaniu biblijnych tekstów i modlitwie. I trwa to do dzisiaj, a do organizacji owych spotkań włącza się Instytut Teologii Fundamentalnej Ekumenii i Dialogu UP JL II, którego członkiem jest ks. dr hab. Tadeusz Kałużny.

Myślę, że ukazane przez niego w publikacji podejście prawosławnych do wspólnej modlitwy i liturgii jest niezwykle cenne dla wszystkich uczestników owych ekumenicznych spotkań, wśród których są nie tylko duchowni, ale zwykli wierni. Pomaga bowiem lepiej rozumieć zróżnicowane poglądy i stanowiska w prawosławiu co do udziału i charakteru tych nabożeństw i otwarciu się na dialog ekumeniczny z Kościołem prawosławnym.   

W swej książce autor poświęca dialogowi ekumenicznemu prawosławia osobny rozdział i widzi w nim istotną rolę oikonomii kościelnej. Opisuje jednocześnie pewne problemy i wyzwania, jakie się z tym wiążą. Uważa przy tym, że „jeśli zasada oikonomii ma odegrać pozytywną rolę w przyszłym dialogu ekumenicznym z udziałem Kościoła prawosławnego, to zarówno strona prawosławna, jak i partnerzy dialogu powinni pogłębić wiedzę na temat oikonomii kościelnej”. I właśnie to poszerzenie wiedzy historycznej, a także natury i istotnych elementów oikonomii dostarcza czytelnikowi ta obszerna publikacja, do której powstania przyczyniły się nie tylko lata badań naukowych autora, przestudiowanie najważniejszych źródeł i literatury przedmiotu, ale również osobista pasja do problematyki prawosławia.

Na pewno praca ks. Kałużnego nie ma charakteru popularyzatorskiego i nie pojawi się na liście najlepiej sprzedających się książek. Ale śmiało można uznać ją bestsellerem wśród tych pozycji, które dotąd ukazały się w obszarze oikonomii prawosławia, a których jest znikoma ilość. Jest w zasadzie pierwszą monografią podejmująca całościowo to zagadnienie. O jej istotnej roli w tym zakresie pisze także w swej recenzji duchowny prawosławny, ks. dr hab. Marek Ławreszuk, kierownik Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. „Autor trafnie ukazuje, iż temat kościelnej oikonomii stanowi ważne i aktualne zagadnienie, które nie doczekało się wielu opracowań” – podkreśla ów teolog prawosławny.

Na pewno też nie jest to lektura wyłącznie dla zajmujących się tematyką prawosławia czy dialogiem ekumenicznym, ale może być niezwykle przydatna zwykłym wiernym i duszpasterzom, którzy coraz częściej stykają się w swych parafiach z małżeństwami mieszanymi i chrztem w tych związkach. Warto więc zaglądnąć do tej pozycji, by udzielając chrztu czy błogosławiąc małżeństwa mieszane, lepiej rozumieć samemu te wydarzenia.   

Ks. Andrzej Sawulski SCJ


Oikonomia kościelna w teorii i praktyce prawosławia,Tadeusz Kałużny SCJ, Wydawnictwo Księży Sercanów, Kraków 2018, str. 276. – wydawnictwo.net.pl

Wpisy powiązane

Abp Wojda na rozpoczęcie nowenny w intencji ojczyzny: obyśmy umieli patrzeć na drugiego jak na brata, nie jak na wroga

„O odnowienie wiary”. Drugi dzień nowenny za ojczyznę za wstawiennictwem św. Andrzeja Boboli

Trwa nowenna do św. Andrzeja Boboli. W Polsce jest ponad sto kościołów pod jego wezwaniem, a kilkaset ma jego relikwie