W październikowym numerze czasopisma „Herder Korrespondenz” (nr 10/2026) ukazał się artykuł niemieckiej historyczki Kościoła dr Reginy Heyder pt. „Eine Geschichte von Täter und Tabu”, dotyczący zarzutów wobec założyciela Ruchu Szensztackiego, o. Józefa Kentenicha. Publikacja ta stała się bezpośrednim impulsem do dyskusji, która rozwinęła się również w polskich mediach internetowych.
Przedmiotem dyskusji są zarzuty dotyczące domniemanych nadużyć w sferze władzy i duchowości wobec niektórych członkiń założonego przez o. Kentenicha Instytutu Świeckiego Sióstr Maryi. Osobna sprawa dotyczy domniemanego wykorzystania obywatela USA, do którego miało dojść podczas pobytu Założyciela w Milwaukee.
Zarzuty dotyczące sióstr znane były już w okresie wizytacji kościelnych w latach 1949–1953, a następnie analizowane także w trakcie procesu beatyfikacyjnego. Warto zaznaczyć, że bp Bernhard Stein, który w lutym 1949 roku przeprowadził pierwszą wizytację Instytutu Sióstr Maryi, w 1975 roku, już jako biskup Trewiru, otworzył proces beatyfikacyjny o. Kentenicha.
W 2020 roku zarzuty te zostały upublicznione przez historyczkę Kościoła dr Alexandrę von Teuffenbach w publikacji „Vater darf das!”, opartej na dokumentach z archiwum pallotynów, w tym na świadectwach Sióstr Maryi. Przedstawiona przez autorkę interpretacja materiałów źródłowych wywołała szeroką dyskusję na temat osoby Założyciela i stosowanych przez niego metod wychowawczych.
Upublicznienie zarzutów w 2020 roku skłoniło biskupa Trewiru, Stephana Ackermanna, do ponownego przyjrzenia się sprawie o. Kentenicha. Biskup uznał, że dotychczasowe ustalenia wymagają uzupełnienia, i zapowiedział powołanie kolejnej komisji historycznej. Jednocześnie zlecił ponowną analizę zarzutu domniemanego molestowania wobec obywatela USA. Sprawa ta była już przedmiotem dochodzenia kościelnego w archidiecezji Milwaukee w latach dziewięćdziesiątych, a zgromadzone wówczas materiały zostały uwzględnione w procesie beatyfikacyjnym. W 2021 roku, na zlecenie biskupa Trewiru, przeanalizowano sprawę, oceniając wcześniejsze dochodzenie w świetle współczesnych standardów. Ekspertyza nie przyniosła ostatecznego rozstrzygnięcia, lecz wskazała na potrzebę rozpatrywania oskarżeń w szerszym kontekście życia i działalności Założyciela. Wobec tych okoliczności biskup Ackermann 3 maja 2022 roku zawiesił proces beatyfikacyjny. Podkreślił przy tym, że decyzja ta nie stanowi ostatecznej oceny osoby o. Kentenicha, lecz ma umożliwić dalsze, niezależne badania historyczne. Zawieszenie procesu pozwala bowiem udostępnić do celów naukowych również materiały zgromadzone podczas procesu beatyfikacyjnego.
W ostatnich latach podjęto szereg inicjatyw badawczych, których owocem jest między innymi seria źródłowa „Dokumente zur Geschichte der Schönstattbewegung”, wydawana pod redakcją o. Eduardo Aguirre ISch, postulatora procesu beatyfikacyjnego. Dokumenty te pozwalają pełniej poznać okoliczności wizytacji kościelnych Ruchu Szensztackiego i Instytutu Sióstr Maryi oraz decyzji, które doprowadziły do odsunięcia Założyciela od kierowania Dziełem i jego pobytu w Milwaukee w latach 1952–1965. Równolegle prowadzone są niezależne badania naukowe, między innymi na Uniwersytecie w Würzburgu.
Należy przypomnieć, że zarzuty wobec o. Kentenicha nigdy nie zostały mu formalnie postawione. Ich treści mógł się jedynie domyślać, między innymi na podstawie docierających do niego pogłosek. Wielokrotnie podejmował te kwestie, stanowczo zaprzeczając, jakoby dopuścił się jakichkolwiek nadużyć. W liście do przełożonego generalnego z 31 października 1961 roku wskazywał między innymi na możliwość przeprowadzenia procesu kanonicznego. Brak takiego procesu uważał za niesprawiedliwość, która pozbawiała go możliwości formalnej obrony przed zarzutami i uzyskania sprawiedliwego rozstrzygnięcia.
Jako członkowie Ruchu Szensztackiego zdajemy sobie sprawę, że podejmowane obecnie kwestie są trudne i bolesne, szczególnie dla osób, które doświadczyły krzywdy ze strony ludzi Kościoła, ale także dla tych, którzy są głęboko związani z osobą Założyciela. Uznajemy potrzebę wyjaśnienia wszystkich zarzutów oraz należnego szacunku wobec osób, które mogły doświadczyć krzywdy. Ich świadectwa zasługują na poważne potraktowanie i sprawiedliwą ocenę. Również argumenty przedstawiane przez o. Kentenicha w obronie własnej osoby wymagają wnikliwej analizy. Podstawą oceny powinna być bezstronność, która nie zakłada z góry ani winy, ani niewinności, lecz opiera się na krytycznej analizie źródeł i uwzględnieniu wszystkich istotnych okoliczności.
***
Badania historyczne nadal trwają, a wiele kwestii pozostaje do wyjaśnienia. Dlatego apelujemy o cierpliwość, powściągliwość w formułowaniu ocen oraz szacunek wobec wszystkich osób, których sprawa dotyczy. Jesteśmy przekonani, że tylko otwartość na prawdę i gotowość do jej przyjęcia mogą stanowić podstawę sprawiedliwego osądu tych wydarzeń.
Członkowie Prezydium Krajowego Ruchu Szensztackiego w Polsce
Otwock – Świder, 2 listopada 2026
Kontakt: duszpasterstwo@szensztat.pl
Dokumenty oraz informacje w sprawie o. Kentenicha na niemieckiej stronie Ruchu Szensztackiego: https://www.schoenstatt.de/de/causa-kentenich.htm
Za: www.szensztat.pl