Jan Paweł II
ISTOTA NOWEJ EWANGELIZACJI. LIST Z OKAZJI XV ZWYCZAJNEGO ZGROMADZENIA GENERALNEGO KONFERENCJI ZAKONNIKÓW BRAZYLII
Watykan, 11 lipca 1989 r.
Najmilsi bracia i siostry.
1. „Łaska Pana Jezusa niech będzie z wami! Miłuję was wszystkich w Chrystusie Jezusie” (1 Kor 16, 23-24).
Tymi słowami pokoju i komunii w miłości zwracam się do was wszystkich, uczestników piętnastego zwyczajnego zgromadzenia generalnego Konferencji Zakonników Brazylii. Pozdrawiam was w miłości Jezusa Chrystusa, obecnego pośród was, jak nam obiecał (por. Mt 18, 20), gdy jesteście zgromadzeni w Jego imię i jako osoby konsekrowane jesteście naśladowcami Mistrza przez profesję ewangeliczną i apostołami Jego Królestwa dzięki różnorodności i bogactwu charyzmatów, które Duch Pana wzbudza w swoim Kościele na przestrzeni wieków.
W was pozdrawiam zakonników i zakonnice Brazylii i do wszystkich kieruję moje słowo: stanowicie żywą i liczną obecność Kościoła, chociaż niewystarczającą wobec ogromnych potrzeb duszpasterskich obecnego czasu. Rzeczywiście, bez tej sieci wspólnot zakonnych, które swoją obecnością czynią Ewangelię widzialną – poprzez świadectwo, apostolskie oddanie oraz bliskość wobec potrzeb i pragnień Ludu Bożego, pracując w trudnych warunkach wymagających codziennego daru życia, niekiedy naznaczonego prześladowaniem i ofiarą własnego istnienia – nie sposób wyobrazić sobie żywotności Kościoła w Brazylii.
Jestem wam wdzięczny za wierność waszej konsekracji i misji oraz za waszą obecność kościelną na wszystkich obszarach ogromnej Brazylii: tajemnicza płodność waszych wspólnot kontemplacyjnych, świadectwo tych, którzy żyją pośród najuboższych, oraz wielkoduszne oddanie tych, którzy pracują w regionach odległych i odizolowanych, stanowią bogactwo Kościoła w Brazylii i są dowodem jego żywotności.
2. Wasze piętnaste zwyczajne zgromadzenie generalne poświęcone jest przede wszystkim refleksji nad tematem: „Nowa ewangelizacja i życie konsekrowane w Brazylii”. Pragniecie odpowiedzieć na wyzwanie historii i z pokorą włączyć się w zadanie nowej ewangelizacji, które sam zapoczątkowałem jako program duszpasterski Kościoła w Ameryce Łacińskiej z okazji pięćsetnej rocznicy ewangelizacji kontynentu. Osoby konsekrowane powinny być dziś, jak i dawniej, „na pierwszej linii” ewangelizacji, z całym zaangażowaniem swego oddania Królestwu oraz z całą hojnością i twórczością swego ewangelicznego charyzmatu.
Pobudza was do tego nie tylko tradycja przeszłości, lecz także pilne potrzeby teraźniejszości i perspektywa przyszłości. Jeśli osoby konsekrowane były uprzywilejowanymi protagonistami głoszenia Ewangelii w ciągu ostatnich pięciu stuleci, powinny nimi być również dzisiaj jako najbardziej gorliwi i zaangażowani głosiciele nowej ewangelizacji, ponieważ przez powołanie i misję są wezwane do porzucenia wszystkiego, aby oddać się głoszeniu Chrystusa (por. Paweł VI, Evangelii Nuntiandi, 69).
3. Pozwólcie więc, że podzielę się z wami kilkoma refleksjami na temat waszego zgromadzenia, abyśmy wspólnie pogłębili sens nowej ewangelizacji oraz szczególny wkład życia konsekrowanego w Brazylii w to dzieło.
Trzeba przede wszystkim – jak sami zaproponowaliście w przygotowaniach do zgromadzenia – powrócić do źródeł. Ewangelizować znaczy głosić Dobrą Nowinę o zbawieniu, ogłaszać Jezusa Chrystusa, który jest Ewangelią Boga.
Powrót do źródeł oznacza w naszym przypadku powrót do tego samego źródła życia, z którego czerpie „zapał świętych”. Trzeba więc wsłuchać się w pierwsze świadectwa Ewangelii, aby uchwycić siłę, nowość i żywotność pierwszego przepowiadania.
Posłuchajmy ewangelisty Jana w jego pierwszym liście: „To wam oznajmiamy, co było od początku, cośmy usłyszeli o Słowie życia, co ujrzeliśmy własnymi oczami, na co patrzyliśmy i czego dotykały nasze ręce – bo życie objawiło się. Myśmy je widzieli, o nim świadczymy i głosimy wam życie wieczne, które było w Ojcu, a nam zostało objawione – oznajmiamy wam, cośmy ujrzeli i usłyszeli, abyście i wy mieli współuczestnictwo z nami. A mieć z nami współuczestnictwo znaczy: mieć je z Ojcem i Jego Synem Jezusem Chrystusem.” (1 J 1, 1-3).
Ten tak sugestywny tekst ma w sobie siłę i dynamikę ewangelizacji, która zawsze się odnawia: jest nowa, ponieważ głoszenie Chrystusa jest łaską, darem pochodzącym od Ojca, a nie naszym wytworem; jest nowa przez zachwyt rodzący się ze spotkania z tajemnicą Chrystusa, Zbawiciela świata, spotkania przeznaczonego dla każdego pokolenia i każdej osoby; jest nowa przez to Słowo, które zawiera bogactwo Ewangelii Boga i odpowiada na wewnętrzne ubóstwo człowieka i całej ludzkości: życie.
Ewangelizować znaczy więc głosić życie, które zwycięża śmierć, wolność, która wyzwala z wszelkiej niewoli, poczynając od podstawowego zniewolenia człowieka, jakim jest grzech.
4. Nowa ewangelizacja jest świadectwem. Tekst apostoła Jana ma smak doświadczenia przeżytego. Ewangelia przenika życie i doświadczenie człowieka aż do tego stopnia, że je przenika mocą zbawienia. Słowo się słyszy, ale jednocześnie widzi się i kontempluje Jezusa Chrystusa, w którym Bóg stał się widzialny i pozwolił się dotknąć.
Siła ewangelizacji tkwi zarówno w prawdzie, którą się głosi, jak i w przekonywującym świadectwie, z jakim jest ona przedstawiana. Dlatego nowa ewangelizacja potrzebuje dziś głosicieli wiernych prawdzie i będących świadkami zbawczej mocy Słowa życia.
Wobec wyzwań nowej ewangelizacji Kościół potrzebuje dziś nauczycieli i świętych otwartych na oświecającą moc Ducha Świętego, który wyostrza zdolność rozeznawania rzeczywistości i wzbudza obfitą twórczość słów i dzieł odpowiednich do przekazywania Ewangelii w różnych sytuacjach czasu.
Dlatego osoby konsekrowane w nowej ewangelizacji powinny wyróżniać się wiernością prawdzie i żarem misji, przejrzystością świadectwa i nadprzyrodzoną mocą świętości. Nie powinny nigdy zapominać, że – w komunii ze swoimi założycielami – „są synami i córkami świętych”, którzy głosili Ewangelię świętością swojego życia.
Wreszcie przez nową ewangelizacje jesteśmy powołani do tworzenia i umacniania komunii kościelnej. Właśnie to mówi nam przytoczony tekst Jana. Komunia w Kościele jest odzwierciedleniem i urzeczywistnieniem komunii trynitarnej, ponieważ wspólnota tych, którzy słuchają Ewangelii zbawienia, jest ludem „zjednoczonym jednością Ojca i Syna, i Ducha Świętego” (por. Lumen Gentium, 4), ustanowionym „we wspólnocie życia, miłości i prawdy” (Lumen Gentium, 9). Daremna byłaby nasza praca nad nową ewangelizacją, gdyby jej owocem nie było wzrastanie komunii w jedynym Kościele Chrystusa. Nie można oddzielać Kościoła od Chrystusa ani Chrystusa od Kościoła; nie można też dzielić Kościoła na wiele małych wspólnot bez umacniania więzi komunii z prawowitymi pasterzami, których Pan ustanowił, aby prowadzili swój Kościół.
I taka jest dynamika Objawienia i ewangelizacji w każdym czasie historii i na wszystkich szerokościach geograficznych świata.
5. Jeśli głoszenie Słowa życia jest w centrum nowej ewangelizacji, nic nie może zastąpić przepowiadania Jezusa Chrystusa i osobistego spotkania z Jego tajemnicą: ani najtrafniejsze analizy rzeczywistości, ani najdokładniejsze strategie apostolskie. Nowa ewangelizacja musi położyć nacisk na to bardziej pogłębione przedstawienie tajemnicy Jezusa Chrystusa, Odkupiciela człowieka, ponieważ nie tylko jest On jedynym nauczycielem prawdy, ale także jedynym, w którym jest zbawienie.
Sobór Watykański II wyraził to bardzo jasno: „Nikt nie doznaje wyzwolenia z grzechu ani nie wznosi się ponad siebie sam przez siebie i własnymi siłami; nikt też w ogóle nie uwalnia się od swej słabości, osamotnienia czy niewoli; wszyscy natomiast potrzebują Chrystusa jako wzoru, nauczyciela, wyzwoliciela, zbawiciela, ożywiciela. Zaiste, Ewangelia była w dziejach ludzkości, także ziemskich, zaczynem wolności i postępu i wciąż okazuje się zaczynem braterstwa, jedności i pokoju. Nie bez przyczyny więc wierni czczą Chrystusa jako «oczekiwanie narodów i ich Zbawiciela»” (Ad Gentes, 8).
Jeśli przeszłość ewangelizacyjna Brazylii nie była wolna od cienia i słabości – które należy przypisać ograniczeniom ludzkim i kulturowym, a nie zbawczej mocy Ewangelii – to wobec wyzwań teraźniejszości nie możemy odstąpić od pełnego głoszenia Jezusa Chrystusa. Imię i osoba Chrystusa Wyzwoliciela są znane wszystkim Brazylijczykom. I takie powinny pozostać w odnowionej ewangelizacji, w której osoby konsekrowane powinny wychodzić z tymi dwoma cechami, które św. Ireneusz przypisywał pierwszym głosicielom Dobrej Nowiny: „Byli głosicielami prawdy i apostołami wolności” (Adv. Haereses, III, 15, n. 3; PG 7, 919).
Nie ma prawdziwej ewangelizacji bez ukazania całej prawdy o Chrystusie, o Kościele i o człowieku. Nie ma prawdziwego zbawienia i wolności bez logiki Ewangelii, głoszonej i przeżywanej w całej jej integralności. Dlatego Jezus mówi: „Jeżeli będziecie trwać w moim słowie, będziecie prawdziwie moimi uczniami; poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli” (J 8, 31-32).
6. Sobór Watykański II, przypominając tekst pierwszego listu św. Jana, ukazuje całą dynamikę ewangelizacji słowami św. Augustyna, który podkreśla, że miłość powinna prowadzić całe dzieło ewangelizacji, aby cały świat przez głoszenie zbawienia, słuchając wierzył, wierząc miał nadzieję, a mając nadzieję – miłował (por. Dei Verbum, 1).
Wiara oparta na Objawieniu i nauczaniu Kościoła chroni ewangelizację przed pokusą ludzkich utopii; nadzieja chrześcijańska nie utożsamia zbawienia z żadną ideologią; miłość, która powinna ożywiać dzieło ewangelizacji, chroni głoszenie Ewangelii przed pokusą czysto strategicznej przemiany społecznej czy przed przemocą prowadzącą do walki klas.
Wiara, nadzieja i miłość są gwarancją tej nowej ewangelizacji, dla której wyznaczyłem pewne cele, gdy powiedziałem w Santo Domingo: „Zbliżająca się rocznica odkrycia i pierwszej ewangelizacji wzywa nas do nowej ewangelizacji Ameryki Łacińskiej, która rozwinie z większą siłą – jak u jej początków – potencjał świętości, wielki zapał misyjny, szeroką twórczość katechetyczną, owocną manifestację kolegialności i komunii oraz zaangażowanie ewangeliczne na rzecz godności człowieka, aby z samego łona Ameryki Łacińskiej zrodzić wielką przyszłość nadziei. Wszystko to ma jedno imię: «cywilizacja miłości»” (Allocutio Dominicopoli…, 12 października 1984: Insegnamenti di Giovanni Paolo II, VII, 2 [1984] 896).
7. Wasze zgromadzenie generalne jest już odpowiedzią, w komunii z następcą Piotra i z waszymi biskupami. Przez nie chcecie oddać na służbę nowej ewangelizacji ogromne siły osobowe, wspólnotowe, instytucjonalne i charyzmatyczne życia konsekrowanego, mając przed oczyma najpilniejsze potrzeby, które postanowiliście rozważyć.
Wiecie, że do problemów zawsze obecnych dochodzą dziś w waszej brazylijskiej rzeczywistości nowe wyzwania, bardzo różne od tych, z którymi mierzyli się pierwsi ewangelizatorzy. Na przykład wyzwanie nowoczesności i tzw. ponowoczesności; dramat ubogich pośród niesprawiedliwego ucisku i pokusy łatwego konsumpcjonizmu; świat młodych, nadziei przyszłości, kuszonych przez społeczeństwo zamknięte w sobie, które oferuje miraż samorealizacji czysto doczesnej i gasi wszelkie wewnętrzne dążenie ku transcendencji i tajemnicy; trudny świat pracy; pilny problem środków społecznego przekazu; trudność niesienia nowej ewangelizacji do ogromnego narodu, w którym współistnieją tak różnorodne kultury – od warstw najbardziej uprzywilejowanych po masy żyjące w anonimowości wielkich miast, aż po ludność rdzenną i rolników.
Dzieło ewangelizacji o takiej skali wymaga niewątpliwie jasności w analizie sytuacji, aby orędzie Chrystusa Zbawiciela przenikało osoby i struktury, tworząc nową cywilizację, która przywróci równowagę – wychodząc od miłości twórczej i społecznej – wśród oczywistych nierówności będących owocem cywilizacji egoizmu.
8. W dokumencie przygotowawczym waszego zgromadzenia przypomnieliście niektóre wybitne postacie osób konsekrowanych, które pozostawiły swój ślad w procesie pierwszej ewangelizacji, a zwłaszcza tych, którzy potrafili ukazać wyzwalającą moc orędzia Jezusa Chrystusa, szacunek dla godności osoby głoszony przez Objawienie oraz miłość i obronę najuboższych i najsłabszych, które są w sercu Ewangelii.
Obecność i trwanie wiary w Brazylii, jej głębokie zakorzenienie i niezwykły rozwój zawdzięczane są w dużej mierze ofiarnej i gorliwej pracy zakonników i zakonnic, którzy przez wieki uczestniczyli w wydarzeniach jej historii. Zostało to wyraźnie uznane przez biskupów Brazylii w niedawnym dokumencie: „Instytuty życia konsekrowanego (…) są w pewnym sensie pamięcią misyjną Kościoła. Szczególne powołanie Boże prowadzi je do większej dyspozycyjności wobec Pana i służby Jego Królestwu oraz do podejmowania najtrudniejszych dzieł misyjnych (…) w Kościołach partykularnych jako ożywiająca obecność ich ducha misyjnego. Również zakony kontemplacyjne, dzięki swojemu szczególnemu powołaniu i charyzmatowi, posiadają wymiar misyjny” (CNBB, Igreja: Comunhao e Missao, n. 128).
Osoby konsekrowane nie mogą poprzestać na wychwalaniu dawnej tradycji misyjnej, która szybko by osłabła, gdyby nie znalazła ciągłości w dzisiejszym zaangażowaniu ewangelizacyjnym. Dlatego zachęcam was, drodzy bracia i siostry, do zaangażowania w nową ewangelizację: „nową w zapale, metodach i wyrazie” (Allocutio in Portu Principis…, 9 marca 1983: Insegnamenti di Giovanni Paolo II, VI, 1 [1983] 690 ss.). Nie możecie uchylić się od tego wezwania historii, do którego pobudza was Duch Pana, Duch ewangelizacji.
9. Wy, drodzy zakonnicy i zakonnice Brazylii, nie jesteście sami. Jesteście Ciałem Mistycznym, uobecniacie Kościół jako podmiot odpowiedzialny za prawdę Bożą i macie świadomość działania Ducha prawdy, obiecanego Kościołowi przez Chrystusa i jesteście pewni słowa Pana: „Beze Mnie nic nie możecie uczynić” (J 15, 5). Miłość i dążenie do prawdy powinny iść razem w intensywnym i nieustannym życiu modlitwy.
Choć wszystkie liczne dzieła i działania, którym się poświęcacie, są ważne, tym, co najważniejsze, pozostaje to, kim jesteście w Kościele i kim jesteście dla ludu. Ujawni się to w świadectwie wzajemnej miłości, do której zobowiązuje duch braterstwa oraz w jedności z pasterzami, będącej gwarancją komunii kościelnej. Żyjcie i pracujcie w ramach jednolitego duszpasterstwa, które wymaga komunii organicznej. Siła Kościoła tkwi w jego jedności; jego słabość – w podziałach.
W kontakcie z ludem chrześcijańskim ukazujcie wyrazistość i szacunek wobec różnorodnych darów Ducha. Dziś, jeszcze bardziej niż wczoraj, w świetle Soboru i adhortacji apostolskiej Christifideles Laici, współpracujcie, zachęcajcie do współpracy i współdziałajcie w formowaniu dojrzałego laikatu, powołanego do dawania świadectwa Ewangelii w społeczeństwie tam, gdzie zapadają najważniejsze decyzje dla życia ludu: w dziedzinie kultury, ekonomii, edukacji i polityki.
Dzięki wspieraniu dojrzałego, ofiarnego i odpowiedzialnego laikatu można się spodziewać, że stanie się ono fundamentem nowej ewangelizacji, a ponadto przyczyni się do duchowej i apostolskiej odnowy życia konsekrowanego w ramach własnego charyzmatu. Oni, świeccy, będą domagać się od was przejrzystości i większej wyrazistości waszego świadectwa ewangelicznego w naśladowaniu Chrystusa i służbie Królestwu, w miarę jak wzrasta ich świadomość apostolska i otwiera się przestrzeń dla ich inicjatywy; wraz z odnową całego Kościoła można się spodziewać – o co proszę Pana w moich modlitwach – rozkwitu powołań we wszystkich waszych rodzinach zakonnych.
10. Zachęcam do nadziei i ufności wszystkich, którym Boża Opatrzność powierzyła odpowiedzialność za kierowanie rodzinami zakonnymi; i pośród trudności, i problemów, które przeżywa życie konsekrowane, mówię im – a raczej sam Chrystus im mówi: Nie lękajcie się! Ja jestem Panem, zwycięzcą świata, grzechu i śmierci: Ja jestem Zmartwychwstaniem i Życiem.
Dawajcie, a będzie wam dane. Z wielką nadzieją w Panu odpowiedzcie wielkodusznie wiarą na wezwania nowej ewangelizacji, kładąc nacisk na ewangelizację samych siebie. Niech w tym pierwszym poszukiwaniu Królestwa Bożego i Jego sprawiedliwości towarzyszy wam obecność i przykład świętych założycieli i założycielek. Czyńcie to, co oni uczyniliby dzisiaj, z ich miłością do Jezusa Chrystusa i z ich całkowitą wiernością Kościołowi.
Tak modlę się do Dziewicy Maryi, gwiazdy ewangelizacji, wzoru całkowitego oddania tajemnicy Chrystusa i Kościoła. Niech Dziewica Maryja z Nazaretu, tak mocno obecna w waszych rodzinach zakonnych, inspiratorka najczystszej konsekracji w służbie Królestwu, poczynając od pokory i ubóstwa Jej życia, sprawi, aby wzrastała w was wierność waszemu powołaniu, braterska jedność w waszych wspólnotach oraz ofiarność waszego zaangażowania w nową ewangelizację.
Z moim błogosławieństwem apostolskim.
W Watykanie, dnia 11 lipca 1989 roku.
JAN PAWEŁ PP. II
Tłumaczenie OKM
Za: www.vatican.va
Copyright © Dykasterium ds. Komunikacji – Libreria Editrice Vaticana