Kongregacja ds. Świętych
«QUI DOCTI FUERINT». DEKRET W SPRAWIE KANONIZACJI SŁUGI BOŻEGO JANA DUNSA SZKOTA, KAPŁANA PROFESA ZAKONU BRACI MNIEJSZYCH ŚW. FRANCISZKA, ZWANEGO „BŁOGOSŁAWIONYM” LUB „ŚWIĘTYM” (OK. 1265–1308)
Rzym, 06 lipca 1991 r.
W PRZEDMIOCIE WĄTPLIWOŚCI
Czy stwierdza się istnienie opinii świętości i heroiczności cnót, jak również kultu oddawanego od niepamiętnych czasów, w sprawie i dla skutku, o który chodzi.
„Mądrzy będą świecić jak blask sklepienia i ci, którzy nauczyli wielu sprawiedliwości, jak gwiazdy na wieki i na zawsze” (Dn 12, 3).
Sługa Boży Jan Duns Szkot zajmuje wybitne miejsce wśród wielkich mistrzów scholastyki ze względu na szczególne znaczenie, jakie miał dla filozofii i teologii. W tej ostatniej zasłynął zwłaszcza jako obrońca Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny oraz wybitny rzecznik najwyższego autorytetu Biskupa Rzymskiego. Swoją nauką oraz przykładem życia, całkowicie poświęconego chwale Bożej, prowadził przez wieki wielu wiernych do głębszego poznania Boskiego Mistrza i do postępu na drodze ewangelicznej doskonałości.
Urodził się około 1265 roku w szkockim mieście Duns. Jego rodzina hojnie wspierała synów św. Franciszka z Asyżu, którzy, naśladując pierwszych głosicieli Ewangelii, już od początków istnienia Zakonu dotarli na ziemię szkocką.
Około 1280 roku został przyjęty do Zakonu Braci Mniejszych przez swego stryja Eliasa Dunsa, który był wówczas wikariuszem nowo utworzonej wikarii szkockiej.
W Zakonie Franciszkańskim ukształtował swój charakter i życie duchowe, pogłębił wiedzę, wyróżniając się bystrością umysłu i przenikliwością intelektu. Pod kierunkiem mądrych nauczycieli uformował się na wzór świętości i chrześcijańskiej doskonałości.
17 marca 1291 roku przyjął święcenia kapłańskie, po czym został wysłany do Paryża dla ukończenia studiów. Wśród jego nauczycieli był między innymi Gonsalvus Hiszpan, późniejszy minister generalny Zakonu. Ze względu na wybitne przymioty kapłańskie powierzono mu urząd spowiednika, który w owym czasie uchodził za szczególny dowód uznania.
Po uzyskaniu stopni akademickich w Paryżu rozpoczął tam działalność dydaktyczną, którą następnie prowadził na uniwersytetach w Cambridge, Oksfordzie i Kolonii. Wierny nakazowi św. Franciszka, który w Regule (rozdz. XII) poleca braciom, aby bez żadnego wyjątku byli poddani Wikariuszowi Chrystusa i Kościołowi, odmówił podpisania schizmatyckiego wezwania Filipa IV skierowanego przeciw Bonifacemu VIII. Z tego powodu został wygnany z Paryża. Po roku powrócił jednak i ponownie podjął wykłady z filozofii i teologii. Następnie został przeniesiony do Kolonii, gdzie 8 listopada 1308 roku niespodziewanie zakończył życie, oddając się pracy naukowej i głoszeniu wiary katolickiej. W ten sposób aż do końca swoich dni służył Prawdzie, która była codziennym pokarmem jego ducha i którą owocnie zgłębiał w modlitwie oraz rozważaniu, a następnie skutecznie przekazywał słowem i pismem, okazując się nauczycielem o niezwykłym geniuszu i gorliwości.
Szeroka sława, jaką cieszył się za życia, przetrwała także po jego śmierci, i to nie tylko z powodu jego wiedzy filozoficznej i teologicznej, lecz również dzięki wyjątkowym cnotom. Świadczą o nich zarówno przekazy dotyczące jego życia, pochodzące z czasów bliskich jego śmierci i zachowane do naszych dni, jak i jego własne pisma. To właśnie w nich – jak napisał papież Paweł VI w Liście Apostolskim „Alma Parens”, skierowanym 14 lipca 1966 roku do biskupów Anglii, Walii i Szkocji – „ukazuje się i płonie najpiękniejszy wzór doskonałości św. Franciszka z Asyżu oraz żar ducha serafickiego”.
Na podstawie tych starannie przebadanych świadectw wiemy, że Jan Duns Szkot, oderwany od spraw świata i od samego siebie, w centrum wszystkich swoich myśli, uczuć i wysiłków postawił Pana Jezusa i Kościół. Od młodości, dobrze wykorzystując otrzymane od Boga talenty, kierował umysł i serce ku światłu prawd wiecznych i z radością człowieka, który odnalazł wielki skarb, coraz głębiej wnikał w poznanie, kontemplację i miłość Boga. Z prawdziwą pokorą człowieka mądrego nie ufał własnym siłom, lecz pomocy łaski Bożej, o którą z ufnością i gorliwie prosił na modlitwie. Teologia karmiła jego życie duchowe, a życie duchowe umacniało jego teologię. Objawienie i Urząd Nauczycielski Kościoła były podstawową normą nie tylko jego myślenia, lecz także postępowania, które postanowił upodobnić do życia Chrystusa. Prowadzony wiarą, umocniony miłością i oświecony nadzieją, żył w głębokiej jedności z Bogiem, którego miłował całym sercem. Szczególną czcią otaczał tajemnicę Wcielenia Słowa, Jezusa Ukrzyżowanego i Eucharystię. Z synowską miłością oddawał cześć Matce Bożej, a jako prawdziwy teolog maryjny był wielkim i gorliwym obrońcą prawdy o Niepokalanym Poczęciu. Jako „wieża wiary”, jak nazwał go papież Jan Paweł II, przyniósł wiele pożytku ludowi chrześcijańskiemu, wiernie pełniąc posługę teologa, nauczyciela i kaznodziei, z najwyższą starannością i miłością zachowując Regułę franciszkańską, lecz stanowczo przeciwstawiając się błędom. Głęboko przekonany, że najwyższa władza w Kościele należy do Biskupa Rzymu, nie zawahał się porzucić świetnie zapowiadającej się kariery uniwersyteckiej, aby osobiście dać świadectwo swojej wierności Wikariuszowi Chrystusa.
Już za życia cieszył się opinią świętości i słynął z cudów. Po jego śmierci sława ta jeszcze bardziej się rozszerzyła i umocniła, zarówno w Kolonii, gdzie został uroczyście pochowany, jak i w innych krajach. W szczególności jego uczniowie szerzyli pamięć o nim i jego kult w swoich ojczyznach, z których pochodzili. Stąd wyjaśnia się również rozwój jego kultu w Kampanii, a zwłaszcza w Noli.
Dawne rękopisy i inkunabuły, przedstawienia ikonograficzne, liczne rozpoznania i translacje jego ciała oraz świadectwa wielu pisarzy – wszystkie te dowody rozpatrywane łącznie – potwierdzają, że Jan Duns Szkot od najdawniejszych czasów otaczany był czcią i odbierał kult jeszcze przed słynnymi dekretami papieża Urbana VIII.
Chociaż sława świętości, potwierdzana oznakami kultu, trwała nieprzerwanie, z różnych przyczyn proces kanoniczny mający na celu uzyskanie zatwierdzenia tego kultu przez Stolicę Apostolską mógł rozpocząć się dopiero na początku XVIII wieku. Przeprowadzono więc procesy zwyczajne: w Kolonii (1706–1707), w Noli (1709–1711), a następnie w Genui (1904–1905), kolejny proces w Noli (1905–1906), dotyczący nieprzerwanego trwania opinii świętości, oraz proces rzymski (1918). Dnia 22 maja 1972 roku ogłoszono dekret o pismach Sługi Bożego, a następnie powołano komisję złożoną z przedstawicieli czterech rodzin franciszkańskich, która z wielką starannością współpracowała z Kongregacją Spraw Kanonizacyjnych przy przygotowaniu „Positio”. Po jego ukończeniu zostało ono przedstawione konsultorom historycznym na sesji 11 kwietnia 1989 roku. Posiedzenie szczególne konsultorów teologów, któremu przewodniczył Promotor Wiary, ksiądz prałat Antonio Petti, odbyło się 23 listopada 1990 roku. Następnie kardynałowie i biskupi, zgromadzeni na Kongregacji Zwyczajnej 21 maja 1991 roku, której relator sprawy, kardynał Édouard Gagnon, przedstawił jej przebieg, jednomyślnie wyrazili pozytywną opinię o sławie świętości, heroiczności cnót Sługi Bożego Jana Dunsa Szkota oraz o kulcie oddawanym mu od niepamiętnych czasów.
Po przedstawieniu Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II przez niżej podpisanego Kardynała Prefekta dokładnego sprawozdania z całego przebiegu sprawy, Jego Świątobliwość, przyjmując i zatwierdzając opinię Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych, polecił sporządzić odnoszący się do niej dekret.
Gdy został on zgodnie z przepisami przygotowany, Ojciec Święty wezwał dziś do siebie niżej podpisanego Kardynała Prefekta, Kardynała Relatora sprawy, mnie, Sekretarza Kongregacji oraz pozostałe osoby zwyczajowo zapraszane. W ich obecności uroczyście oświadczył:
Stwierdza się istnienie opinii świętości i heroiczności cnót Sługi Bożego Jana Dunsa Szkota, jak również kultu oddawanego mu od niepamiętnych czasów, w sprawie i dla skutku, o który chodzi.
Ojciec Święty polecił następnie ogłosić niniejszy dekret oraz włączyć go do akt Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych.
Dan w Rzymie, dnia 6 lipca 1991 roku.
ANGELO kard. FELICI
Prefekt
† Edward Nowak
Arcybiskup tytularny Luni
Sekretarz
Tłumaczenie OKM
AAS LXXXIV (1992), nr 5, s. 396-399
Copyright © Dykasterium ds. Komunikacji – Libreria Editrice Vaticana